আয়কৰ প্ৰ-পত্ৰ
আয়কৰ ফৰ্মসমূহৰ সম্পৰ্কীয় সঘনাই সোধা প্ৰশ্নসমূহ
1. মই 1ম এপ্ৰিল, 2026-ৰ পিছত নতুন স্থায়ী একাউণ্ট নম্বৰ (PAN)ৰ বাবে আবেদন কৰিব বিচাৰোঁ। মই কোনখন ফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে? উত্তৰ:
আয়কৰ নিয়ম, 2026-ত নিৰ্ধাৰিত নতুন ফৰ্মসমূহত 01.04.2026 তাৰিখ বা তাৰ পিছত নতুন স্থায়ী একাউণ্ট নম্বৰ (PAN) আবণ্টনৰ বাবে আবেদন দাখিল কৰিব লাগিব।
2. 31.03.2026 তাৰিখলৈকে বিচাৰাধীন থকা PAN আবেদনসমূহৰ কি হ’ব? 01.04.2026 তাৰিখৰ পৰা সেইবোৰ অবৈধ হৈ যাবনে? নতুন অধিনিয়মৰ অধীনত পুনৰ নতুন আবেদন দাখিল কৰিব লাগিবনে?
31.03.2026 তাৰিখলৈকে বিচাৰাধীন থকা PAN আবণ্টনৰ আবেদনসমূহ বৈধ হিচাপে অব্যাহত থাকিব। নতুন অধিনিয়মৰ অধীনত পুনৰ নতুন আবেদন দাখিল কৰাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।
3. নতুন ফৰ্মসমূহৰ ফলত বৰ্তমানৰ PAN/TAN নম্বৰসমূহত কোনো প্ৰভাৱ পৰিবনে?
নপৰে। বৰ্তমানৰ PAN/TAN নম্বৰসমূহ বৈধ হৈ থাকিব আৰু আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত অব্যাহত থাকিব। নতুন ফৰ্মসমূহ (93, 94, 95, 96, 134 আৰু 135) কেৱল 01.04.2026 তাৰিখ বা তাৰ পিছত দাখিল কৰিবলগীয়া নতুন আবেদনসমূহৰ বাবেহে প্ৰযোজ্য।
4. আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট লেনদেন কৰাৰ সময়ত PAN উল্লেখ কৰাটো বাধ্যতামূলক। কিন্তু যদি কোনো ব্যক্তিৰ PAN নম্বৰ নাথাকে, তেন্তে তেওঁ ফৰ্ম নং 60 দাখিল কৰি এনে লেনদেন কৰিব পাৰে। আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-তো একেধৰণৰ ব্যৱস্থা উপলব্ধ নেকি?
হয়। আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত যিসকল ব্যক্তিৰ PAN নম্বৰ নাই, তেওঁলোকে আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ নিয়ম 159(2)-ত উল্লিখিত লেনদেনসমূহ ফৰ্ম নং 97-ত ঘোষণা দাখিল কৰি সম্পন্ন কৰিব পাৰে। অৰ্থাৎ, নতুন অধিনিয়মৰ অধীনত ফৰ্ম নং 97-এ পূৰ্বৰ ফৰ্ম নং 60-ৰ স্থান লয়। কিন্তু, নতুন নিয়ম 159(2)-ত উল্লিখিত লেনদেনসমূহৰ পৰিসৰ, আয়কৰ নিয়ম, 1962-ৰ নিয়ম 114B আৰু নিয়ম 114BA-ত উল্লিখিত লেনদেনসমূহৰ তুলনাত কিছু পৰিৱৰ্তিত হৈছে।
5. আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত ফৰ্ম নং 60-ত ঘোষণা লাভ কৰা প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে আয়কৰ বিভাগত ফৰ্ম নং 61-ত অর্ধবাৰ্ষিক বিবৃতি দাখিল কৰিবলগীয়া হৈছিল। আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনতো এই বাধ্যবাধকতা অব্যাহত থাকিবনে?
হয়। আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ অধীনত ফৰ্ম নং 97-ত ঘোষণা লাভ কৰা প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে আয়কৰ বিভাগত ফৰ্ম নং 98-ত অর্ধবাৰ্ষিক বিবৃতি দাখিল কৰিব লাগিব।
6. নিম্ন/শূন্য উৎসত কৰ কৰ্তনৰ প্ৰমাণপত্ৰৰ উদ্দেশ্য কি আৰু আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত ইয়াৰ সংশ্লিষ্ট ব্যৱস্থা কি?
নিম্ন/শূন্য উৎসত কৰ কৰ্তনৰ প্ৰমাণপত্ৰই কৰদাতাক, তেওঁৰ আনুমানিক মুঠ আয়ৰ ভিত্তিত যদি সেয়া যুক্তিসংগত হয়, তেন্তে নিৰ্ধাৰিত হাৰতকৈ কম হাৰত বা শূন্য হাৰত TDS কৰ্তনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত এই ব্যৱস্থা ধাৰা 197-ত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত ইয়াৰ সংশ্লিষ্ট ব্যৱস্থা ধাৰা 395(1)-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। মূল ব্যৱস্থাসমূহ অপৰিৱৰ্তিত আছে — প্ৰাপকে মূল্যাংকন বিষয়াৰ ওচৰত আবেদন কৰে আৰু মূল্যাংকন বিষয়াই যদি সন্তুষ্ট হয় যে কৰদাতাৰ মুঠ আয়ৰ ভিত্তিত নিম্ন হাৰ বা শূন্য হাৰত TDS কৰ্তন যুক্তিসংগত, তেন্তে সেই অনুসৰি প্ৰমাণপত্ৰ জাৰি কৰে।
7. পুৰণি অধিনিয়মৰ ধাৰা 197-ৰ অধীনত জাৰি কৰা নিম্ন/শূন্য উৎসত কৰ কৰ্তনৰ প্ৰমাণপত্ৰ 1ম এপ্ৰিল, 2026 বা তাৰ পিছত কৰা পৰিশোধ/জমাৰ ক্ষেত্ৰতো বৈধ হৈ থাকিবনে?
হয়। আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ ধাৰা 197-ৰ অধীনত জাৰি কৰা প্ৰমাণপত্ৰ 1ম এপ্ৰিল, 2026 বা তাৰ পিছত কৰা পৰিশোধ/জমাৰ ক্ষেত্ৰতো বৈধ হৈ থাকিব, যদিহে সেই প্ৰমাণপত্ৰ কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ বাবে অনুমানিক প্ৰাপ্যৰ ওপৰত নিম্ন/শূন্য হাৰত কৰ কৰ্তনৰ উদ্দেশ্যে জাৰি কৰা হৈছে।
8. নতুন অধিনিয়মৰ অধীনত কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ বাবে নিম্ন/শূন্য উৎসত কৰ কৰ্তনৰ প্ৰমাণপত্ৰ কেনেদৰে লাভ কৰিব পাৰি?
প্ৰাপকে আয়কৰ নিয়ম, 2026-ত নিৰ্ধাৰিত ফৰ্ম নং 128-ত আবেদন দাখিল কৰিব লাগিব। মূল্যাংকন বিষয়াই, প্ৰাপকৰ মুঠ আয়ৰ ভিত্তিত যদি নিম্ন হাৰত বা শূন্য হাৰত কৰ কৰ্তন যুক্তিসংগত বুলি সন্তুষ্ট হয়, তেন্তে কৰ কৰ্তনৰ হাৰ আৰু ইয়াৰ বৈধতাৰ সময়সীমা উল্লেখ কৰি এখন প্ৰমাণপত্ৰ জাৰি কৰিব। আবেদন দাখিলৰ প্ৰক্ৰিয়া বৰ্তমানৰ দৰেই TRACES প'ৰ্টেল বা ই-ফাইলিং প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে উপলব্ধ হ'ব।
9. আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত ফৰ্ম 15G আৰু ফৰ্ম 15H দাখিল কৰাৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ বিধিগত ফ্ৰেমৱৰ্কৰ অধীনত ফৰ্ম 15G আৰু ফৰ্ম 15H হৈছে যোগ্য কৰদাতাই পৰিশোধকাৰী (যেনে বেংক বা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান)-ৰ ওচৰত TDS কৰ্তন নকৰিবলৈ অনুৰোধ জনাই দাখিল কৰা স্ব-ঘোষণাপত্ৰ।
10. আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত ফৰ্ম 15G আৰু 15H কোনবোৰ বিধিগত ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল, আৰু আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত ইয়াৰ সংশ্লিষ্ট ব্যৱস্থা কি?
আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত ফৰ্ম 15G আৰু ফৰ্ম 15H ধাৰা 197A-ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল। আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত ইয়াৰ সংশ্লিষ্ট ব্যৱস্থা ধাৰা 393(6), য'ত আয়ৰ প্ৰাপকে লিখিত ঘোষণা দাখিল কৰিব পাৰে যে সংশ্লিষ্ট কৰ বৰ্ষত তেওঁৰ আনুমানিক মুঠ আয়ৰ ওপৰত পৰিশোধযোগ্য কৰৰ পৰিমাণ শূন্য হ'ব।
11. কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ বাবে ফৰ্ম 15G/15H কোনটো ফৰ্মেটত দাখিল কৰিব লাগিব?
01.04.2026 তাৰিখ বা তাৰ পিছত আৰম্ভ হোৱা কৰ বৰ্ষৰ বাবে এনে ঘোষণা আয়কৰ নিয়ম, 2026-ত নিৰ্ধাৰিত ফৰ্ম নং 121-ত দাখিল কৰিব লাগিব।
12. পুৰণি বিধিগত ফ্ৰেমৱৰ্কৰ অধীনত ফৰ্ম 15G আৰু ফৰ্ম 15H দাখিল কৰিবলৈ কোনসকল যোগ্য আছিল আৰু আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত যোগ্যতাৰ মাপকাঠীত কোনো পৰিৱৰ্তন হৈছে নেকি?
ফৰ্ম 15G নিৰ্ধাৰিত আয়সীমাৰ অধীনত থকা 60 বছৰৰ তলৰ আবাসিক ব্যক্তিয়ে অথবা আন যোগ্য ব্যক্তিসকলে (কোম্পানী আৰু ফাৰ্মৰ বাহিৰে) দাখিল কৰিব পাৰে। ফৰ্ম 15H 60 বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ আবাসিক ব্যক্তিয়ে দাখিল কৰিব পাৰে। আয়কৰ আইন, 2025-ৰ ধাৰা 393(6)-ৰ অধীনতো যোগ্যতাৰ মাপকাঠী একেই আছে।
13. ফৰ্ম 15G/15H-ৰ প্ৰতিখন ফৰ্মৰ বাবে পৃথকে UIN আবণ্টন কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাত কি কি অসুবিধাৰ সন্মুখীন হ'ব লগা হৈছিল আৰু সংশোধিত ব্যৱস্থাই এই সমস্যাৰ সমাধান কেনেদৰে কৰিছে?
পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাত, প্ৰতিজন পৰিশোধকাৰী বা কৰ কৰ্তনকাৰীয়ে লাভ কৰা প্ৰতিখন ফৰ্ম 15G/15H-ৰ বাবে পৃথকে এটা স্বকীয় পৰিচয় নম্বৰ (UIN) সৃষ্টি কৰিবলগীয়া হৈছিল, যদিও ঘোষণাকাৰীৰ PAN আৰু কৰ বৰ্ষ একেই আছিল। ইয়াৰ ফলত একে তথ্যৰ পুনৰাবৃত্তি হৈছিল আৰু তথ্যৰ মিল বিচৰাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰিক অসুবিধাৰ সৃষ্টি হৈছিল।
সংশোধিত ব্যৱস্থাৰ অধীনত, এটা নিৰ্দিষ্ট কৰ বৰ্ষৰ বাবে প্ৰতিটো PAN-ৰ বিপৰীতে বিভাগে কেৱল এটা স্বকীয় পৰিচয় নম্বৰ (UIN) আবণ্টন কৰিব। একেজন কৰদাতাই বিভিন্ন পৰিশোধকাৰীৰ ওচৰত দাখিল কৰা সকলো ঘোষণা এই একেটা UIN-ৰ সৈতে সংযুক্ত হ'ব। ইয়াৰ ফলত তথ্য একত্ৰীকৰণ, অনুসৰণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক সুশৃংখল হোৱা আৰু তথ্যৰ পুনৰাবৃত্তি দূৰ হোৱাটো নিশ্চিত হ'ব। পৰিশোধকাৰীসকলৰ বাবে বিভাগীয় প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে সংশ্লিষ্ট UIN আহৰণ কৰাৰ সুবিধাও উপলব্ধ কৰা হ'ব।
14. পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাত, কৰদাতাসকলে ফৰ্ম 15G দাখিল কৰিব লাগে নে ফৰ্ম 15H দাখিল কৰিব লাগে সেই বিষয়ে প্ৰায়ে বিভ্ৰান্তিৰ সন্মুখীন হৈছিল। নতুন ব্যৱস্থাত এই সমস্যাৰ সমাধান কেনেদৰে কৰা হৈছে?
পূৰ্বতে, কৰদাতাসকলে নিজৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণ কৰি ফৰ্ম 15G অথবা ফৰ্ম 15H দাখিল কৰিবলগীয়া হৈছিল, যাৰ ফলত কেতিয়াবা বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হয়। সংশোধিত ব্যৱস্থাত এই দুয়োখন ফৰ্ম একত্ৰিত কৰি একক ফৰ্ম 121 প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, ফলস্বৰূপে বিভ্ৰান্তি দূৰ হৈছে আৰু
কৰদাতা তথা পৰিশোধকাৰী উভয়ৰে বাবে অনুপালন প্ৰক্ৰিয়া অধিক সৰল হৈছে।
15. আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত বকেয়া বা অগ্ৰিম দৰমহা লাভ কৰাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অধিক কৰ দায়বদ্ধতা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে ৰেহাই দাবী কৰিবলৈ কোনখন ফৰ্ম দাখিল কৰিব লাগিব?
আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ ধাৰা 157-এ অগ্ৰিম বা বকেয়া দৰমহা, পাৰিতোষিক, চাকৰিৰ পৰা চাকৰিচ্যুতিৰ ক্ষতিপূৰণ অথবা পেঞ্চনৰ বিনিময় লাভ কৰা কৰদাতাক ৰেহাইৰ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে একেটা বৰ্ষতে আয় একেলগে লাভ কৰাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অধিক কৰৰ বোজা হ্ৰাস কৰা। আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত এনে ৰেহাই দাবী কৰিবলৈ কৰদাতাই ফৰ্ম 10E দাখিল কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত এই ৰেহাই দাবী কৰিবলৈ কৰদাতাই অধিনিয়মৰ ধাৰা 263(1)(c)-ত নিৰ্ধাৰিত তাৰিখৰ ভিতৰত বা তাৰ আগতে ফৰ্ম নং 39 দাখিল কৰিব লাগিব।
16. আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত দাখিল কৰিবলগীয়া ফৰ্ম নং 39-ৰ গাঁথনি কেনেধৰণৰ?
ফৰ্ম নং 39 দুটা ভাগত বিভক্ত:
(i) অংশ A — কৰদাতাৰ মৌলিক বিৱৰণ আৰু যি কৰ বৰ্ষৰ বাবে সাহাৰ্য্য দাবী কৰা হৈছে তাৰ বিৱৰণ;
(ii) অংশ B — প্ৰাপ্তিৰ বিৱৰণ (অতিৰিক্ত বেতন, পাৰিতোষিক, চাকৰিচ্যুতিৰ ক্ষতিপূৰণ, পেঞ্চনৰ বিনিময়), একে ধৰণৰ গণনা তালিকা আৰু স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পূৰণ হোৱা সাহাৰ্য্যসহ।
17. পূৰ্বৰ ফৰ্ম নং 10E-ৰ তুলনাত ফৰ্ম নং 39-ত কি কি উন্নতি কৰা হৈছে?
পূৰ্বতে, ফৰ্ম নং 10E-ত কৰদাতাসকলে একেটা ব্যক্তিগত আৰু বিত্তীয় বিৱৰণ বাৰে বাৰে প্ৰবিষ্ট কৰিবলগীয়া হৈছিল, যাৰ ফলত অনুপালনৰ বোজা বৃদ্ধি পাইছিল, অধিক সময় ব্যয় হৈছিল আৰু ভুল হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়িছিল। ফৰ্ম নং 39-এ তথ্যৰ স্বয়ংক্ৰিয় পূৰণ, বাস্তৱ সময়ৰ বৈধতা পৰীক্ষা, মানক তথ্য প্ৰবিষ্টকৰণ সঁজুলি (ড্ৰপ-ডাউন আৰু তাৰিখ নিৰ্বাচক), ডেটাবেচৰ সৈতে একত্ৰীকৰণ, চেক্ বক্স-ভিত্তিক সত্যাপন আদি সুবিধাসম্পন্ন স্মাৰ্ট, প্ৰযুক্তিনিৰ্ভৰ আন্তঃপৃষ্ঠৰ জৰিয়তে এই সমস্যাসমূহৰ সমাধান কৰিছে। এই উন্নতিসমূহে তথ্যৰ পুনৰাবৃত্তি হ্ৰাস কৰে, শুদ্ধতা বৃদ্ধি কৰে আৰু অনুপালন প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰে।
18. পূৰ্বৰ ফৰ্ম নং 10E-ৰ তুলনাত ফৰ্ম নং 39-ত আন কি কি উন্নতি কৰা হৈছে?
পূৰ্বৰ ফৰ্মত আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ ধাৰা 89(1)-ৰ অধীনত মুঠ
আয় আৰু কৰ সাহাৰ্য্য গণনা কৰাৰ বাবে সুসংগঠিত গণনা তালিকা নাছিল। ইয়াৰ স্পষ্টতাৰ অভাৱৰ ফলত প্ৰায়ে
কৰদাতাসকলৰ বাবে প্ৰাপ্য সাহাৰ্য্যৰ পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণ কৰোঁতে বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হৈছিল।
কিন্তু, ফৰ্ম নং 39-ত এতিয়া প্ৰাপ্তিৰ প্ৰতিটো শ্ৰেণীৰ
বাবে, যেনে অতিৰিক্ত বেতন, পাৰিতোষিক, পেঞ্চন আৰু আন যোগ্য বকেয়া/প্ৰাপ্তিৰ বাবে একে ধৰণৰ গণনা তালিকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই তালিকাসমূহত সূত্ৰ আৰু সুসংগঠিত গণনা স্পষ্টভাৱে দেখুওৱা হৈছে, যাৰ ফলত কৰদাতাৰ তথ্য প্ৰবিষ্টকৰণ সৰল হয় আৰু প্ৰণালীভিত্তিক বৈধতা পৰীক্ষা সম্ভৱ হয়। ইয়াৰ ফলত অধিক স্পষ্টতা, স্বচ্ছতা আৰু দাখিল প্ৰক্ৰিয়াৰ সহজতা নিশ্চিত হয়।
19. মূল্যায়ন বৰ্ষ 2026-27-ৰ বাবে, যাৰ আয়কৰ ৰিটাৰ্ণ 31 জুলাই 2026-ৰ ভিতৰত দাখিল কৰিব লাগিব, সাহাৰ্য্য দাবী কৰিবলৈ মই কোনখন ফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে?
মূ. ব. 2026-27-ৰ বাবে আয়ৰ কৰযোগ্যতা আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত পৰিচালিত হ'ব। সেয়ে, পুৰণি অধিনিয়মৰ ধাৰা 89-ৰ অধীনত যিকোনো সাহাৰ্য্য দাবী কৰিবলৈ কৰদাতাই কেৱল ফৰ্ম 10E দাখিল কৰিব লাগিব। ফৰ্ম নং 39 কেৱল আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত দাবী কৰা সাহাৰ্য্যৰ বাবেহে প্ৰযোজ্য হ'ব আৰু ই কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ পৰা কাৰ্যকৰী হ'ব।
20. আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত ফৰ্ম 15CA আৰু ফৰ্ম 15CB-ৰ উদ্দেশ্য কি আৰু আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত ইয়াৰ সংশ্লিষ্ট ব্যৱস্থাসমূহ কি?
ফৰ্ম 15CA হৈছে অৰ্থপ্ৰেৰকে (প্ৰবাসী ব্যক্তিক পৰিশোধ কৰা ব্যক্তি) দাখিল কৰা এক ঘোষণা, য'ত অৰ্থপ্ৰেৰণৰ প্ৰকৃতি আৰু প্ৰযোজ্য TDS-সম্পৰ্কীয় তথ্য প্ৰদান কৰা হয়। ফৰ্ম 15CB হৈছে এজন চাৰ্টাৰ্ড একাউণ্টেণ্টে জাৰি কৰা এখন প্ৰমাণপত্ৰ, য'ত অৰ্থপ্ৰেৰণৰ প্ৰকৃতি, প্ৰযোজ্য DTAA-ৰ বিধানসমূহ আৰু TDS-ৰ হাৰ প্ৰমাণিত কৰা হয়। আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত এইবোৰ ধাৰা 195(6)-ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল।
আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত ইয়াৰ সংশ্লিষ্ট ব্যৱস্থা ধাৰা 397(3)(d)-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। নতুন অধিনিয়মৰ অধীনত সংশ্লিষ্ট ফৰ্মসমূহ হৈছে ফৰ্ম নং 145 (পূৰ্বৰ ফৰ্ম 15CA-ৰ সমতুল্য) আৰু ফৰ্ম নং 146 (পূৰ্বৰ ফৰ্ম নং 15CB-ৰ সমতুল্য)।
21. 31 মাৰ্চ, 2026-ৰ আগতে কৰা অৰ্থপ্ৰেৰণৰ বাবে দাখিল কৰা ফৰ্ম 15CA/15CB নতুন অধিনিয়ম কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পিছতো বৈধ হৈ থাকিবনে?
হয়। 31 মাৰ্চ 2026-ৰ আগতে কৰা অৰ্থপ্ৰেৰণৰ বাবে ইতিমধ্যে দাখিল কৰা ফৰ্ম 15CA/15CB, 1 এপ্ৰিল 2026-ৰ পৰা নতুন আয়কৰ অধিনিয়ম কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পিছতো বৈধ হৈ থাকিব, যদিহে অৰ্থপ্ৰেৰণ ফৰ্মত উল্লেখ কৰা তাৰিখত বা তাৰ আগতে বাস্তৱিকভাৱে সম্পন্ন কৰা হৈছে। বৰ্তমানৰ ব্যৱস্থা অনুসৰি, দাখিল কৰা ফৰ্ম 15CA/15CB-ত উল্লেখ কৰা প্ৰস্তাৱিত অৰ্থপ্ৰেৰণৰ তাৰিখলৈকে এই ফৰ্মসমূহ বৈধ থাকে। যদি কোনো কাৰণত সেই সময়সীমাৰ ভিতৰত অৰ্থপ্ৰেৰণ সম্পন্ন নহয়, তেন্তে পৰিশোধ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পূৰ্বে কৰদাতাই পুনৰ নতুন ফৰ্ম দাখিল কৰিব লাগিব।
22. 1 এপ্ৰিল, 2026 বা তাৰ পিছত কৰা অৰ্থপ্ৰেৰণৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ ফৰ্ম আৰু বিধান প্ৰযোজ্য হ'ব?
1 এপ্ৰিল, 2026 বা তাৰ পিছত কৰা অৰ্থপ্ৰেৰণৰ ক্ষেত্ৰত আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ বিধানসমূহ প্ৰযোজ্য হ'ব। এনে ক্ষেত্ৰত আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত ফৰ্মসমূহ (ফৰ্ম নং 145 আৰু 146) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। অৰ্থপ্ৰেৰণ সম্পৰ্কীয় তথ্য দাখিল কৰা, নিৰ্ধাৰিত সীমাতকৈ অধিক পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত CA-ৰ প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰা আৰু TDS-সম্পৰ্কীয় অনুপালন নিশ্চিত কৰা আদি মূল প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ অপৰিৱৰ্তিত থাকিব।
23. নতুন অধিনিয়মৰ অধীনত ফৰ্ম 15CA/15CB দাখিল কৰাৰ সীমাত কোনো পৰিৱৰ্তন হৈছে নেকি?
ফৰ্ম নং 145 (ফৰ্ম 15CA-ৰ সমতুল্য)-ত তথ্য দাখিল আৰু ফৰ্ম নং 146 (ফৰ্ম 15CB-ৰ সমতুল্য)-ত CA-ৰ প্ৰমাণপত্ৰ দাখিল কৰাৰ সীমাসমূহ আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ নিয়ম 220-ত নিৰ্ধাৰিত কৰা হৈছে। আয়কৰ নিয়ম, 2026-ত পুৰণি নিয়মসমূহৰ অধীনত প্ৰযোজ্য সীমাসমূহৰ সৈতে প্ৰায় একে সীমাসমূহ বজাই ৰখা হৈছে।
24. যদি ফেব্ৰুৱাৰী 2026-ত সৃষ্টি হোৱা দায়বদ্ধতাৰ বিপৰীতে এপ্ৰিল 2026-ত অৰ্থপ্ৰেৰণ কৰা হয়, তেন্তে TDS-ৰ হাৰ আৰু প্ৰতিবেদন দাখিলৰ ফৰ্মেট কোনখন অধিনিয়মৰ (আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961 নে আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025) অধীনত পৰিচালিত হ'ব?
প্ৰক্ৰিয়াগত আৱশ্যকতা (ফৰ্ম 15CA/CB) অৰ্থপ্ৰেৰণ কৰা তাৰিখত বলবৎ থকা আইনৰ (আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025) অধীনত পৰিচালিত হ'ব। কিন্তু, অন্তৰ্নিহিত আয়ৰ কৰযোগ্যতা আয় উপাৰ্জিত হোৱা বৰ্ষত প্ৰযোজ্য অধিনিয়মৰ (আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961) অধীনত নিৰ্ধাৰিত হ'ব।
25. আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ অধীনত ফৰ্ম নং 145-ৰ গাঁথনি কেনেধৰণৰ, আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা অৰ্থপ্ৰেৰণকাৰীসকলে কেনেদৰে লাভান্বিত হ'ব?
ফৰ্ম নং 145-ত চাৰিটা ভাগ আছে:
(i) অংশ A — যদি অৰ্থপ্ৰেৰণ অধিনিয়মৰ অধীনত কৰযোগ্য হয় অথবা বৰ্ষটোত মুঠ অৰ্থপ্ৰেৰণ ₹ 5 লাখ অতিক্ৰম নকৰে, তেন্তে এইটো দাখিল কৰিব লাগিব।
(ii) অংশ B — যদি অৰ্থপ্ৰেৰণ অধিনিয়মৰ অধীনত কৰযোগ্য হয়, মুঠ অৰ্থপ্ৰেৰণ ₹ 5 লাখতকৈ অধিক হয় আৰু ধাৰা 395(1)/395(2)-ৰ অধীনত মূল্যাংকন বিষয়াৰ পৰা প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰা হৈছে, তেন্তে এইটো দাখিল কৰিব লাগিব।
(iii) অংশ C — যদি অৰ্থপ্ৰেৰণ অধিনিয়মৰ অধীনত কৰযোগ্য হয়, মুঠ অৰ্থপ্ৰেৰণ ₹ 5 লাখতকৈ অধিক হয় আৰু CA-ৰ প্ৰমাণপত্ৰ (ফৰ্ম নং 146) লাভ কৰা হৈছে, তেন্তে এইটো দাখিল কৰিব লাগিব।
(iv) অংশ D — যদি অৰ্থপ্ৰেৰণ অধিনিয়মৰ অধীনত কৰযোগ্য নহয় {নিয়ম 220(3)-ত উল্লেখ কৰা পৰিশোধসমূহৰ বাহিৰে}, তেন্তে এইটো দাখিল কৰিব লাগিব।
মূল সুবিধা: নতুন ব্যৱস্থাৰ অধীনত, ফৰ্ম নং 145-ত যদি ভাগ B দাখিল কৰা হয় (অৰ্থাৎ AO
প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰা হৈছে), তেন্তে ভাগ C দাখিল কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়। ইয়াৰ ফলত
পুৰণি ব্যৱস্থাত থকা তথ্যৰ পুনৰাবৃত্তি দূৰ হয়।
26. ফৰ্ম 146-ত প্ৰৱৰ্তন কৰা UDIN বৈশিষ্ট্য কি?
UDIN (স্বকীয় নথি চিনাক্তকৰণ নম্বৰ) বাস্তৱ সময়ত ICAI API-ৰ জৰিয়তে সত্যাপন কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত CA-ৰ প্ৰমাণপত্ৰৰ প্ৰামাণিকতা নিশ্চিত হয় আৰু জালিয়াতি প্ৰতিৰোধ কৰা যায়। কেৱল প্ৰকৃত ফৰ্ম নং 146-ৰ দাখিলসমূহহে গ্ৰহণ কৰা হয়, যাৰ ফলত কৰদাতা আৰু বিভাগ উভয়ে লাভান্বিত হয়।
27. যদি অৰ্থপ্ৰেৰণকাৰীৰ ওচৰত মূল্যাংকন বিষয়াৰ (AO) প্ৰমাণপত্ৰ থাকে, তেন্তেও চাৰ্টাৰ্ড একাউণ্টেণ্টৰ প্ৰমাণপত্ৰ (ফৰ্ম নং 146)ৰ প্ৰয়োজন হ'বনে?
নহয়। ফৰ্ম নং 145-ৰ ভাগ B (অৰ্থাৎ মূল্যাংকন বিষয়াৰ (AO) প্ৰমাণপত্ৰসহ) দাখিল কৰা কৰদাতাসকলৰ বাবে চাৰ্টাৰ্ড একাউণ্টেণ্টৰ পৰা ফৰ্ম নং 146 লাভ কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়। ইয়াৰ ফলত অৰ্থপ্ৰেৰণকাৰীসকলৰ অনুপালনৰ বোজা আৰু ব্যয় উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস পায়।
28. আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত কৰ নিৰীক্ষণৰ বাবে কি প্ৰয়োজনীয়তা আছে, আৰু ইয়াৰ সীমাত কোনো পৰিৱৰ্তন হৈছে নেকি?
আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ ধাৰা 63-ত (যি পুৰণি অধিনিয়মৰ ধাৰা 44AB-ৰ সংশ্লিষ্ট বিধান) হিচাপ-পত্ৰৰ নিৰীক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। কৰ নিৰীক্ষণৰ বাবে সীমাসমূহ পুৰণি অধিনিয়মৰ দৰেই অপৰিৱৰ্তিত আছে:
(i) ব্যৱসায়: মুঠ বিক্ৰী, টাৰ্ণঅ'ভাৰ বা মুঠ প্ৰাপ্তি ₹ 1 কোটি অতিক্ৰম কৰিলে (যদি নগদ লেনদেন মুঠ প্ৰাপ্তিৰ 5% আৰু মুঠ পৰিশোধৰ 5%-তকৈ অধিক নহয়, তেন্তে এই সীমা ₹ 10 কোটি);
(ii) পেছা: মুঠ প্ৰাপ্তি ₹ 50 লাখ অতিক্ৰম কৰিলে;
(iii) অনুমানভিত্তিক কৰ ব্যৱস্থাৰ পৰা ওলাই অহা আৰু নিৰ্ধাৰিত সীমাতকৈ কম আয় ঘোষণা কৰা ব্যক্তিসকল।
29. বিত্তীয় বৰ্ষ 2025-26 (মূ.ব. 2026-27)-ৰ কৰ নিৰীক্ষণৰ বাবে কোনখন ফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব?
বিত্তীয় বৰ্ষ 2025-26 (মূ.ব. 2026-27)-ৰ বাবে কৰ নিৰীক্ষণ প্ৰতিবেদন আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত বৰ্তমানৰ ফৰ্মসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি দাখিল কৰিব লাগিব — ফৰ্ম 3CA (আন কোনো অধিনিয়মৰ অধীনত নিৰীক্ষিত ব্যক্তিসকলৰ বাবে), ফৰ্ম 3CB (আন সকলোৰ বাবে) আৰু ফৰ্ম 3CD (আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ ধাৰা 44AB-ৰ অধীনত বিৱৰণসমূহৰ বিবৃতি)। মূ.ব. 2026-27-ৰ বাবে কৰ নিৰীক্ষণ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰাৰ নিৰ্ধাৰিত তাৰিখ 30 ছেপ্তেম্বৰ, 2026।
30. আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ কৰ নিৰীক্ষণৰ বাবে কোনখন ফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰা হ'ব?
কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ বাবে কৰ নিৰীক্ষণ প্ৰতিবেদন আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত ফৰ্ম নং 26 ব্যৱহাৰ কৰি দাখিল কৰিব লাগিব। ফৰ্ম নং 26-এ পূৰ্বৰ ফৰ্ম নং 3CA, ফৰ্ম নং 3CB আৰু ফৰ্ম নং 3CD- একত্ৰিত কৰিছে। কৰ বৰ্ষ 2026-27-ৰ বাবে কৰ নিৰীক্ষণ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰাৰ নিৰ্ধাৰিত তাৰিখ 30 ছেপ্তেম্বৰ, 2027 হ'ব।
31. আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত নতুন ফৰ্ম নং 26 (কৰ নিৰীক্ষণ প্ৰতিবেদন)-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
নতুন ফৰ্ম নং 26-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা ধৰণৰ:
(i) পূৰ্বৰ তিনিখন নিৰীক্ষণ ফৰ্ম (ফৰ্ম নং 3CA, ফৰ্ম নং 3CB আৰু ফৰ্ম নং 3CD) একত্ৰিত কৰি সুসংগঠিত আৰু মানকীকৃত প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থাসহ একক স্মাৰ্ট ফৰ্ম প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
(ii) নিৰীক্ষণৰ দফাসমূহ আৰু প্ৰকাশ কৰিবলগীয়া তথ্যসমূহ যুক্তিসংগতভাৱে পুনৰ্বিন্যাস কৰি ITR-ৰ গাঁথনিৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰখা হৈছে, যাতে নিৰীক্ষণ প্ৰতিবেদন আৰু আয়ৰ ৰিটাৰ্নৰ মাজত সামঞ্জস্য নিশ্চিত হয়।
(iii)অগ্ৰহণযোগ্য ব্যয় সম্পৰ্কীয় ধাৰাটো এতিয়া সৰলীকৰণ কৰি, প্ৰতিটো বিষয় পৃথকে পৃথকে বিশদভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, এটা সংহতভাৱত উপস্থাপন কৰা হৈছে।
(iv) অধিক স্বচ্ছতাৰ বাবে পৃথক অনুসূচীৰ বিন্যাস, যেনে অনুসূচী - ক্ষতি, মূল্যহ্ৰাস আৰু কৰ্তন, অনুসূচী - পূৰ্বৱৰ্তী সময়কাল, অনুসূচী - প্ৰাপ্তি/আয়ৰ গণনা আৰু অনুসূচী - ব্যয়ৰ গণনা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
(v) নিৰীক্ষকৰ সদস্যপদ নম্বৰ, ফাৰ্মৰ পঞ্জীয়ন নম্বৰ,
আৰু UDIN বাধ্যতামূলকভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। লাভ-লোকচান হিচাপৰ জৰিয়তে অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা মূলধনী প্ৰাপ্তি আৰু ধাৰ্য্য কৰা আয় প্ৰতিবেদন কৰাৰ বাবে সুকীয়া ক্ষেত্ৰসমূহো প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।
32. আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ অধীনত এটা ধৰ্মীয় বা দাতব্য প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰদান কৰা অস্থায়ী অনুমোদন 01.04.2026-ৰ পিছতো বৈধ হৈ থাকিবনে?
আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ ধাৰা 536(2)(j)-ৰ বিধান অনুসৰি, আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ যিকোনো বিধানৰ অধীনত প্ৰদান কৰা যিকোনো অনুমোদন বা স্বীকৃতি, যদিহে সেয়া আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ সংশ্লিষ্ট বিধানসমূহৰ সৈতে অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, তেন্তে সেয়া বলবৎ হৈ থাকিব। সেয়ে, পুৰণি অধিনিয়মৰ অধীনত কোনো দাতব্য প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰদান কৰা অস্থায়ী অনুমোদন কেৱল 01.04.2026-ৰ পৰা নতুন অধিনিয়ম কাৰ্যকৰী হোৱাৰ বাবেই অবৈধ হৈ নাযায়।
33. যদি কোনো দাতব্য সংস্থাই 01.04.2026-ৰ পিছত অস্থায়ী পঞ্জীয়নৰ বাবে আবেদন কৰিব বিচাৰে, তেন্তে কোনখন ফৰ্মত আবেদন দাখিল কৰিব লাগিব?
01.04.2026 বা তাৰ পিছত নতুনকৈ দাখিল কৰা সকলো আবেদন আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ অধীনত পৰিচালিত হ'ব। সেয়ে, 01.04.2026-ৰ পিছত যিকোনো দাতব্য সংস্থাই ফৰ্ম নং 104-ত (পূৰ্বৰ ফৰ্ম নং 10A-ৰ সংশ্লিষ্ট ফৰ্ম) নিজৰ আবেদন দাখিল কৰিব লাগিব।
34. বিত্তীয় বৰ্ষ 2025-26-ত দাখিল কৰা আৰু 31.03.2026 তাৰিখলৈকে বিচাৰাধীন হৈ থকা পঞ্জীয়ন আবেদনসমূহৰ কি হ'ব?
আয়কৰ অধিনিয়ম, 2025-ৰ ধাৰা 536(2)(e)-ৰ বিধান অনুসৰি, এনে সকলো আবেদন আয়কৰ অধিনিয়ম, 1961-ৰ বিধানসমূহৰ অধীনত নিষ্পত্তি কৰা হ'ব। সেয়ে, কেৱল 01.04.2026-ৰ পৰা নতুন অধিনিয়ম কাৰ্যকৰী হোৱাৰ বাবেই নতুনকৈ আবেদন দাখিল কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
35. আয়কৰ নিয়ম, 2026-ৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত নতুন ফৰ্ম নং 104-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
নতুন ফৰ্ম নং 104-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা ধৰণৰ:
(i) ফৰ্ম নং 104-খন সামগ্ৰিকভাৱে যথেষ্ট সৰল কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস কৰা হৈছে।
(ii) সম্পত্তি আৰু দায়বদ্ধতাৰ বিৱৰণ মূল ফৰ্মৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে আৰু এতিয়া কেৱল আবেদনকাৰীয়ে আয়ৰ ৰিটাৰ্ন দাখিল নকৰা ক্ষেত্ৰতহে এই বিৱৰণ আপলোড কৰিব লাগিব।
(iii) বিগত তিনিটা কৰ বৰ্ষৰ বাবে মুঠ আয়ৰ বিভাজন আৰু ধৰ্মীয় ব্যয়ৰ বিৱৰণ প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা ফৰ্মখনৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰোৱা হৈছে।
36. প'ৰ্টেলত থকা ই-ফাইলিং উপযোগিতাসমূহে একে সময়তে পুৰণি আৰু নতুন—উভয় সংস্কৰণৰ ফৰ্মসমূহক সমৰ্থন কৰিবনে?
হয়। চৰকাৰে পৰিৱৰ্তনকালীন সময়ছোৱাত ই-ফাইলিং প'ৰ্টেলত পুৰণি ফৰ্মসমূহ (মূ.ব. 2026-27 আৰু তাৰ পূৰ্বৰ বাবে) আৰু নতুন ফৰ্মসমূহ (কৰ বৰ্ষ 2026-27 আৰু তাৰ পিছৰ বাবে) একে সময়তে সমৰ্থন কৰাৰ বাবে উপযুক্ত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি আছে। কৰদাতাসকলে সঠিক বৰ্ষ (মূ.ব. বা TY) নিৰ্বাচন কৰাটো নিশ্চিত কৰিব লাগিব, আৰু প'ৰ্টেলে তেওঁলোকক উপযুক্ত ফৰ্মলৈ নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিব।