लक्ष देण्यायोग्य न्यास/संस्था

आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 10 (यापुढे पहिल्या कर व्यवस्थेमध्ये न्यास किंवा संस्था म्हणून संदर्भित) याच्या कलम (23C) चे उप-खंड (iv) किंवा उप-खंड (v) किंवा उप-खंड (vi) किंवा उप-खंड (द्वारे) यामध्ये उल्लेख केलेल्या कोणत्याही निधी किंवा संस्था किंवा कोणतेही विद्यापीठ किंवा इतर शैक्षणिक संस्था किंवा कोणतेही रुग्णालय किंवा इतर वैद्यकीय संस्था किंवा कायद्याच्या कलम 12AA किंवा कलम 12AB (यापुढे दुसऱ्या कर व्यवस्थेमध्ये न्यास किंवा संस्था म्हणून संदर्भित) अंतर्गत नोंदणीकृत कोणत्याही न्यास यांचे उत्पन्न कायद्याच्या विविध कलमांच्या अंतर्गत निर्दिष्ट केलेल्या काही अटींच्या पूर्ततेनुसार करमुक्त आहे.

पहिल्या नियमांतर्गत सूट मिळवण्याकरिता पात्र ठरण्यासाठी न्यास किंवा संस्थेने पूर्ण करणे आवश्यक असलेल्या अटींपैकी एक अट, कायद्याच्या कलम 10 च्या कलम (23C) च्या दहाव्या तरतुदीच्या खंड (b) मध्ये नमूद केली आहे. यामध्ये असे म्हटले आहे की, न्यास किंवा संस्थेचे एकूण उत्पन्न हे पहिल्या कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत सूट देण्याच्या तरतुदींना प्रभावी न करता कायद्याच्या अंतर्गत त्याची गणना केली गेली असल्यास आणि मागील कोणत्याही वर्षात आयकर आकारला जात नसलेल्या कमाल रकमेपेक्षा जास्त असल्यास, न्यास किंवा संस्थेने त्यांच्या खात्यांचे लेखापरीक्षण करून घेणे आणि विहित नमुन्यात लेखापरीक्षण अहवाल निर्दिष्ट तारखेपूर्वी सादर करणे आवश्यक आहे.

कायद्याच्या कलम 12A च्या उप-कलम (1) च्या खंड (b) च्या उपखंड (ii) मध्ये दुसऱ्या कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत न्यास किंवा संस्थेसाठी समान अट आहे.

 आयकर नियम, 1962 (यापुढे नियम म्हणून संदर्भित) च्या नियम 16CC आणि 17B मध्ये अनुक्रमे पहिल्या आणि दुसऱ्या कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत न्यास किंवा संस्थेसाठी लेखापरीक्षण अहवालाचे स्वरूप विहित केले आहे. ते अशी तरतूद करतात की, न्यास किंवा संस्थेच्या खात्यांच्या लेखापरीक्षणाचा अहवाल खालील स्वरुपामध्ये सादर केला जाईल -

(a) फॉम क्रमांक l0B जेथे,

(i) मागील वर्षात न्यास किंवा संस्थेचे एकूण उत्पन्न पाच कोटी रुपयांपेक्षा जास्त असेल; किंवा

(ii) अशा न्यास किंवा संस्थेला मागील वर्षात कोणतेही परदेशी योगदान मिळाले आहे; किंवा

(iii)अशा न्यासने किंवा संस्थेने मागील वर्षात त्यांच्या उत्पन्नाचा काही भाग भारताबाहेर खर्च केला असेल;

(b) इतर प्रकरणांमध्ये फॉर्म क्रमांक 10BB.

21 फेब्रुवारी 2023 रोजी 2023 च्या अधिसूचना क्रमांक 7 द्वारे नवीन फॉर्म, फॉर्म क्रमांक l0B/ फॉर्म क्रमांक l0BB, अधिसूचित करण्यात आले आहेत. वरील नियम आयकर (तिसरी सुधारणा) नियम, 2023 नुसार 01.04.2023 पासून लागू करण्यात आला आहे आणि म्हणूनच, निर्धारण वर्ष 2023-24 आणि त्यानंतरच्या निर्धारण वर्षांसाठी प्रभावी आहे. निर्धारण वर्ष 2023-24 यासाठी असे लेखापरीक्षण अहवाल सादर करण्याची अंतिम तारीख 31 ऑक्टोबर 2023 होती.

मंडळाच्या निदर्शनास आले आहे की, अनेक प्रकरणांमध्ये न्यास/संस्थांनी तेथे फॉर्म क्रमांक l0B मध्ये लेखापरीक्षण अहवाल सादर केला, जेथे निर्धारण वर्ष 2023-24 यासाठी फॉर्म क्रमांक 10BB सादर करणे आवश्यक होते. त्याचप्रमाणे, अनेक प्रकरणांमध्ये, न्यास/संस्थांनी फॉर्म क्रमांक 10BB मध्ये लेखापरीक्षण अहवाल सादर केला आहे, जिथे निर्धारण वर्ष 2023-24 यासाठी फॉर्म क्रमांक l0B सादर करणे आवश्यक होते. वर नमूद केल्याप्रमाणे, विहित नमुन्यात लेखापरीक्षण अहवाल सादर न केल्यास, अशा प्रकरणांमध्ये सूट नाकारली जाईल कारण सूटच्या दाव्यासाठी पूर्ण करणे आवश्यक असलेल्या अटींपैकी ही एक आहे.

वरील बाबी लक्षात घेता, केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाने कायद्याच्या कलम 119 अंतर्गत दिलेल्या अधिकारांचा वापर करून, ज्या न्यास/संस्थांनी 31 ऑक्टोबर 2023 रोजी किंवा त्यापूर्वी फॉर्म क्रमांक 10BB लागू होता पण फॉर्म क्रमांक 10B मध्ये लेखापरीक्षण अहवाल सादर केला आहे किंवा त्याविपरित केले आहे त्यांना आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 10 च्या कलम (23C) च्या दहाव्या परंतुकीच्या कलम (b) अंतर्गत आणि कलम l2A च्या उपकलम (1) च्या खंड (b) चा उपकलम (ii) अंतर्गत निर्धारण वर्ष 2023-24 यासाठी लागू असलेल्या फॉर्म क्रमांक l0B/10BB मध्ये, 31 मार्च 2024 रोजी किंवा त्यापूर्वी लेखापरीक्षण अहवाल सादर करण्याची परवानगी दिली आहे. कृपया CBDT परिपत्रक 2/2024 दिनांक: 05 मार्च 2024 पहा. सूट मिळविण्यासाठी कृपया 31 मार्च 2024 रोजी किंवा त्यापूर्वी निर्धारण वर्ष 2023-24 साठी योग्य विहित नमुन्यात लेखापरीक्षण अहवाल सादर करा.