1. આકારણી વર્ષ 2024-25 માટે ITR-2 ફાઈલ કરવા માટે કોણ પાત્ર છે?

ITR-2 વ્યક્તિઓ અથવા HUF દ્વારા ફાઈલ કરી શકાય છે જેઓ:

• ITR- 1 (સહજ) ફાઈલ કરવા માટે પાત્ર નથી
• વ્યાપાર અથવા વ્યવસાયના નફા અને લાભમાંથી આવક ધરાવતા નથી અને વ્યાપાર અથવા વ્યવસાયના નફા અને લાભમાંથી પણ નિમ્નલિખિત પ્રકારની આવક ધરાવતા નથી:

• વ્યાજ
• પગાર
• બોનસ
• ભાગીદારી પેઢીમાંથી તેમના દ્વારા, અથવા તેમના કારણે કોઈપણ નામ દ્વારા, પ્રાપ્ત થયેલ, કમિશન અથવા મહેનતાણું

• જીવનસાથી, સગીર બાળક વગેરે જેવી અન્ય વ્યક્તિની આવક તેમની આવક સાથે ઉમેરવામાં આવે છે - જો ઉમેરેલ આવક ઉપરોક્ત અન્ય કોઈપણ શ્રેણીમાં સમાવિષ્ટ હોય તો.

2. આકારણી વર્ષ 2024-25 માટે ITR-2 ફાઈલ કરવા માટે કોણ પાત્ર નથી?

ITR-2 કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા HUF દ્વારા ફાઈલ કરી શકાતું નથી, જેની વર્ષની કુલ આવકમાં વ્યાપાર અથવા વ્યવસાય હેઠળ નફા અને લાભમાંથી પ્રાપ્ત થતી આવકનો સમાવેશ થાય છે, અને જે નીચે મુજબની આવક ધરાવે છે:

• વ્યાજ
• પગાર
• બોનસ
• ભાગીદારી પેઢીમાંથી તેમના દ્વારા, અથવા તેમના કારણે કોઈપણ નામ દ્વારા, પ્રાપ્ત થયેલ, કમિશન અથવા મહેનતાણું.

જીવનસાથી, સગીર બાળક વગેરે જેવી અન્ય વ્યક્તિની આવક તેમની આવક સાથે ઉમેરવામાં આવે છે - જો ઉમેરેલ આવક ઉપરોક્ત અન્ય કોઈપણ શ્રેણીમાં સમાવિષ્ટ હોય તો.

3. પાછલા વર્ષોની સરખામણીમાં ITR-2 માં કયા ફેરફારો થયા છે?

નાણા અધિનિયમ 2023 એ કલમ 115BAC ની જોગવાઈઓમાં સુધારો કર્યો છે તેથી જે કરદાતા વ્યક્તિ અને HUF હોય તેમના માટે તેને ડિફોલ્ટ કર પ્રણાલી બનાવી શકાય. જો કોઈ કરદાતા નવા કર પ્રણાલી અનુસાર કર ચૂકવવા માંગતા ન હોય, તો તેણે સ્પષ્ટપણે તે નાપસંદ કરવી પડશે અને જૂની કર પ્રણાલી હેઠળ કર ભરવાનો વિકલપ પસંદ કરવો પડશે.

 નવી કર પ્રણાલી માટે, કલમ 87A હેઠળ છૂટની મર્યાદા વધારવામાં આવી છે. જો તમારી કુલ આવક રૂ.7 લાખ સુધીની હોય, તો કલમ 87A હેઠળ છૂટની મંજૂરી છે અને કર શૂન્ય હશે. 7 લાખ રૂપિયાથી વધુની આવક માટે, પછી સ્લેબ દર મુજબ કર ચૂકવવો પડશે.

 ફોર્મ 10-IA વિગતો સાથે સુસંગત કલમ હેઠળ દાવો કરાયેલ વિકલાંગતાની વિગતો રજૂ કરવા માટે અનુસૂચિ 80DD અને અનુસૂચિ 80U ઉમેરવામાં આવેલ છે. કૃપા કરીને નોંધ લો કે, આ કલમ હેઠળ કપાત મેળવવા માટે ફોર્મ 10IA ફાઈલ કરવું ફરજિયાત છે. ITR ફાઈલ કરતા પહેલા ફોર્મ 10IA ફાઈલ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

 રાજકીય પક્ષમાં કરવામાં આવેલ યોગદાનની વિગતો રજૂ કરવા માટે અનુસૂચિ 80GGC ઉમેરવામાં આવેલ છે

 LEI સિસ્ટમ રિઝર્વ બેંક દ્વારા સંચાલિત કેન્દ્રીયકૃત ચુકવણી પ્રણાલી એટલે કે રિઅલ ટાઈમ ગ્રોસ સેટલમેન્ટ (RTGS) અને નેશનલ ઈલેક્ટ્રોનિક ફંડ ટ્રાન્સફર (NEFT) નો ઉપયોગ કરીને ₹50 કરોડ અને તેથી વધુના મૂલ્યની તમામ ચુકવણીની લેવડ-દેવડ માટે રજૂ કરવામાં આવી છે. જેમાં રિફંડનો દાવો ₹50 કરોડથી વધુ હોય તેવા કિસ્સાઓ માટે LEI નંબર રજૂ કરવાનો રહેશે.

4. ITR-2 ફાઈલ કરવા માટે મારે કયા દસ્તાવેજોની જરૂર છે?

1. જો તમારી પાસે પગારની આવક હોય, તો તમારે તમારા નિયોક્તા દ્વારા જારી કરાયેલ ફોર્મ 16 ની જરૂર છે.
2. જો તમે ફિક્સ ડિપોઝિટ અથવા બચત બેંક ખાતા પર વ્યાજ મેળવ્યું હોય અને તેના પર TDS કપાત કરવામાં આવ્યો હોય, તો તમારે TDS પ્રમાણપત્રની એટલે કે, કપાતકર્તા દ્વારા જારી કરાયેલ ફોર્મ 16A ની જરૂર છે.
3. પગાર પર TDS તેમજ પગાર સિવાય TDS ની ચકાસણી કરવા માટે તમારે ફોર્મ 26AS ની જરૂર પડશે. ફોર્મ 26AS ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ પરથી ડાઉનલોડ કરી શકાય છે.
4. જો તમે ભાડાના મકાનમાં રહેતા હોવ, તો તમારે HRAની ગણતરી કરવા માટે ભાડા ચુકવેલ પ્રાપ્તિની આવશ્યકતા રહેશે (જો તમે તમારા નિયોક્તાને તે જ સબમિટ કર્યું ન હોય તો).
5. જો તમારી પાસે શેરમાં કોઈ મૂડી લાભ થયેલ લેવડ-દેવડ હોય, તો તમારે મૂડી લાભની ગણતરી કરવા માટે એક વર્ષ દરમિયાનના શેર અથવા સિક્યોરિટીના મૂડી લાભના લેવડ-દેવડનો સારાંશ અથવા નફા/નુકસાનના નિવેદનની જરૂર પડશે.
6. વ્યાજની આવકની રકમની ગણતરી કરવા માટે તમને તમારી બેંક પાસબુક, ફિક્સ ડિપોઝિટ પ્રાપ્તિ (FDR) ની જરૂર પડશે.
7. જો તમને તમારી ભાડે આપેલ મકાન મિલકતમાંથી ભાડું પ્રાપ્ત થયું છે, તો તમારે મકાન મિલકતમાંથી આવકની ગણતરી કરવા માટે તમારા ભાડૂઆત / સ્થાનિક કર ચુકવણી / ઉધાર લીધેલી મૂડી પર વ્યાજની વિગતોની (જો કોઈ હોય તો) આવશ્યકતા રહેશે.
8. જો તમે ચાલુ વર્ષ દરમિયાન થયેલા કોઈપણ નુકસાનના ખર્ચનો દાવો કરવા માંગતા હોવ, તો તમને નુકસાન દર્શાવતા સુસંગત દસ્તાવેજોની જરૂર પડશે.
9. જો તમે ગત વર્ષના નુકસાનનો દાવો કરવા માંગતા હોવ, તો તમારે ઉક્ત નુકસાનને ઘોષિત કરતી, ગત વર્ષ સાથે સુસંગત ITR-V ની નકલની આવશ્યકતા રહેશે.
10. તમારે કલમ 80C, 80D, 80G, 80GG હેઠળ કર બચત કપાતનો દાવો કરવા માટે દસ્તાવેજો અથવા પુરાવાઓની જેમ કે જીવન અને આરોગ્ય વીમાની પ્રાપ્તિ, દાનની પ્રાપ્તિ, ભાડાની પ્રાપ્તિ, ટ્યુશન ફી માટેની પ્રાપ્તિ વગેરેની જરૂર પડશે, જો તેને ફોર્મ 16 માં ધ્યાનમાં લેવામાં ન આવેલ હોય તો.

5. મારું ITR ફાઈલ કરતી વખતે સમસ્યાઓ ટાળવા માટે મારે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

તમારું રિટર્ન ફાઈલ કરવામાં અને તમારું રિફંડ પ્રાપ્ત કરવામાં સમસ્યાઓ ટાળવા માટે, તમારે ખાતરી કરવી આવશ્યક છે કે તમે નીચે મુજબ કર્યું છે:

• આધાર અને PAN લિંક કરેલ છે
• જ્યાં તમે તમારું રિફંડ પ્રાપ્ત કરવા માંગો છો ત્યાં તમારા બેંક ખાતાને પૂર્વ-માન્ય કરો.
• ફાઈલ કરતા પહેલા યોગ્ય ITR પસંદ કરો; અન્યથા ફાઈલ કરેલ રિટર્નને ખામીયુક્ત માનવામાં આવશે અને તમારે યોગ્ય ફોર્મનો ઉપયોગ કરીને સુધારેલ ITR ફાઈલ કરવાની આવશ્યકતા રહેશે.
• નિર્દિષ્ટ સમયરેખાની અંદર રિટર્ન ફાઈલ કરેલ છે.
• તમારા રિટર્નની ચકાસણી કરો - તમેઈ-ચકાસણી (ભલામણ કરેલ વિકલ્પ - હમણાં જ ઈ-ચકાસણી કરો) વિકલ્પ પસંદ કરી શકો છો, જે તમારા ITR ની ચકાસણી કરવાનો સૌથી સરળ માર્ગ છે.

6. શું HUF/ પેઢી કલમ 87A હેઠળ છૂટનો દાવો કરી શકે?

ના, કલમ 87A હેઠળ છૂટ ફક્ત વ્યક્તિ માટે જ ઉપલબ્ધ છે, તેથી, વ્યક્તિ સિવાયની કોઈપણ વ્યક્તિ કલમ 87A હેઠળ છૂટનો દાવો કરી શકતી નથી.

7. હું એક બિન-નિવાસી છું. શું હું કલમ 87A હેઠળ છૂટનો દાવો કરી શકું?

ના, કલમ 87A હેઠળ છૂટ ફક્ત તે વ્યક્તિ માટે જ ઉપલબ્ધ છે જે ભારતીય નિવાસી છે, તેથી, બિન-નિવાસી કલમ 87A હેઠળ છૂટનો દાવો કરી શકતા નથી.

8. હું બે મકાનની માલિકી ધરાવું છું એક ફાર્મહાઉસ છે જેની હું દર અઠવાડિયે મુલાકાત કરું છું, અને બીજું મારું નિવાસસ્થાન છે. શું આ બંને નિવાસ સ્થાનોને સ્વ-કબજા હેઠળના માનવામાં આવી શકે છે?

આકારણી વર્ષ 2019-20 સુધી, તમે સ્વ-કબજાવાળી મિલકત તરીકે માત્ર એક જ મિલકતનો દાવો કરી શકો છો અને અન્ય મિલકતને ભાડે આપેલ હોઈ એવું ધારેલ ગણવામાં આવશે.

આકારણી વર્ષ 2020-21 પછીથી માત્ર, ઉલ્લેખિત શરતોની પરિપૂર્ણતાને આધિન રહેણાંકના હેતુ માટે બંને મકાનોને સ્વ-કબજા હેઠળની મિલકત તરીકે માનવામાં આવશે.

9. વર્ષના અમુક ભાગ માટે સ્વ-કબજા હેઠળની અને વર્ષના અમુક ભાગ માટે ભાડે આપેલ મિલકતમાંથી આવકની ગણતરી કેવી રીતે કરવી?

આ કિસ્સામાં, મકાન મિલકતમાંથી આવકના શીર્ષક હેઠળ કરપાત્ર આવકની ગણતરીના હેતુ માટે, આવી મિલકતને સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ભાડે આપેલ ગણવામાં આવશે અને તે મુજબ આવકની ગણતરી કરવામાં આવશે.

જો કે, આવી સંપત્તિના કિસ્સામાં કરપાત્ર આવકની ગણતરી કરતી વખતે, વાસ્તવિક ભાડું ફક્ત ભાડે આપેલ સમયગાળા માટે જ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.

10. મૂડી લાભના શીર્ષક હેઠળ કઈ આવક કરપાત્ર છે?

વર્ષ દરમિયાન થયેલ મૂડી સંપત્તિના ટ્રાન્સફરથી થતો કોઈપણ નફો અથવા લાભ પર મૂડી લાભના શીર્ષક હેઠળ કરપાત્ર છે.

11. મૂડી સંપત્તિનો અર્થ શું છે?

મૂડી સંપત્તિ આવકવેરા અધિનિયમ, 1961 ની કલમ 2(14) હેઠળ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

a) કરદાતા દ્વારા ધારણ કરવામાં આવેલી કોઈપણ પ્રકારની સંપત્તિ, પછી ભલે તે કરદાતાના વ્યાપાર અથવા વ્યવસાય સાથે જોડાયેલ હોય કે ન હોય.

b) FII દ્વારા ધારણ કરવામાં આવેલી કોઈપણ સિક્યોરિટી કે જેણે SEBI અધિનિયમ, 1992 (અમુક બાકાતને આધિન) હેઠળ નિર્મિત નિયમો અનુસાર આવી સિક્યોરિટીમાં રોકાણ કર્યું હોય.

12. લાંબા ગાળાની મૂડી સંપત્તિનો અર્થ શું છે?
    • તેના ટ્રાન્સફરની તારીખ પહેલા તરત જ 36 મહિનાથી વધુ સમયગાળા માટે ધારણ કરવામાં આવેલી કોઈપણ મૂડી સંપત્તિને લાંબા ગાળાની મૂડી સંપત્તિ તરીકે ગણવામાં આવશે.
    • જો કે, કેટલીક સંપત્તિ જેમ કે શેર (ઈક્વિટી અથવા પ્રેફરન્સ) સંદર્ભમાં જે ભારતમાં માન્ય સ્ટોક એક્સચેન્જમાં સૂચિબદ્ધ છે, ઈક્વિટી-ઓરિએન્ટેડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના એકમો, ડિબેન્ચર અને સરકારી સિક્યોરિટીની સૂચિબદ્ધ સિક્યોરિટીઓ, UTI અને શૂન્ય કુપન બોન્ડના એકમનો સમયગાળો, 36 મહિનાને બદલે 12 મહિનાનો હોલ્ડિંગ સમયગાળો તરીકે ગણવામાં આવશે.
    • કંપનીમાં અસૂચિબદ્ધ શેરના કિસ્સામાં, હોલ્ડિંગનો સમયગાળો 36 મહિનાને બદલે 24 મહિના તરીકે ગણવામાં આવશે.
    • આકારણી વર્ષ 2018-19થી અમલી થયેલ, સ્થાવર મિલકત (જમીન અથવા મકાન અથવા બંને) ના હોલ્ડિંગના સમયગાળાને 36 મહિનાને બદલે 24 મહિના તરીકે ગણવામાં આવશે.

13. આવકવેરા કાયદા મુજબ, મૂડી સંપત્તિના ટ્રાન્સફર પર થતા લાભ પર મૂડી લાભના શીર્ષક હેઠળ કરપાત્ર છે. આવકવેરા કાયદા મુજબ ટ્રાન્સફર એટલે શું ?

સામાન્ય રીતે, ટ્રાન્સફરનો અર્થ વેચાણ થાય છે, જો કે, આવકવેરા અધિનિયમ, 1961ની કલમ 2(47) મુજબ મૂડી સંપત્તિના સંબંધમાં ટ્રાન્સફરમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• સંપત્તિનું વેચાણ, વિનિમય અથવા ત્યાગ કરવો;
• મૂડી સંપત્તિના સંબંધમાં કોઈપણ અધિકારોનું સમાપન કરવું;
• સંપત્તિનું ફરજિયાત સંપાદન;
• મૂડી સંપત્તિનું વેચાણ માટેના માલમાં રૂપાંતરણ;
• શૂન્ય કૂપન બોન્ડની પરિપક્વતા અથવા રિડમ્પશન;
• મિલકત ટ્રાન્સફર અધિનિયમ, 1882 ની કલમ 53A હેઠળ ઉલ્લેખિત કરારની આંશિક કામગીરીમાં ખરીદદારને સ્થાવર મિલકતના કબજાની મંજૂરી આપવી;
• કોઈપણ લેવડ-દેવડ જેની અસર સ્થાવર મિલકત ટ્રાન્સફર (અથવા ઉપયોગ કરીને સક્ષમ) કરવા પર પડે છે; અથવા
• કોઈ સંપત્તિ કોઈ રસ લેવો અથવા તેનાથી છૂટા થવું અથવા તેમાં ભાગ લેવો અથવા કોઈપણ રીતે કોઈ પણ સંપત્તિમાં કોઈ રસ ઉભો કરવો.

14. મૂડી નુકસાનને આગળ લાવવા અને સમાયોજિત કરવાના સંબંધમાં આવકવેરા કાયદા હેઠળ કઈ જોગવાઈઓ ઘડવામાં આવી છે?

• જો એક વર્ષ દરમિયાન થયેલા મૂડી લાભના શીર્ષક હેઠળના નુકસાનને તે જ વર્ષે સમાયોજિત કરવામાં આવતું નથી, તો પછી બિન-સમાયોજિત મૂડી નુકસાનને આગામી વર્ષે માટે આગળ લઈ જઈ શકાય છે.
• અનુગામી વર્ષમાં, આવું નુકસાન ફક્ત મૂડી લાભના શીર્ષક હેઠળ કરપાત્ર આવકની સામે સમાયોજિત થઈ શકે છે, જો કે, લાંબા ગાળાના મૂડી નુકસાનને ફક્ત લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ સામે જ સમાયોજિત કરી શકાય છે. ટૂંકા ગાળાના મૂડી નુકસાનને લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ તેમજ ટૂંકા ગાળાના મૂડી લાભ સામે સમાયોજિત કરી શકાય છે..
• જે વર્ષમાં નુકસાન થયું હોય તેના તરત જ પછીના આઠ વર્ષ માટે આવા નુકસાનને આગળ લઈ જઈ શકાય છે.
• કલમ 139(1) હેઠળ સૂચવ્યા મુજબ, જો આવકનું રિટર્ન/વર્ષનું નુકસાન, કે જેમાં નુકસાન થયું હોય તે રિટર્ન રજૂ કરવાની નિયત તારીખે અથવા તે પહેલાં રજૂ કરવામાં આવેલ હોય તો આવા નુકસાનને આગળ લઈ જઈ શકાય છે.

15. કલમ 2(47A) હેઠળ વ્યાખ્યાયિત વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ સંપત્તિ પર કેટલો કર વસૂલવામાં આવે છે?

વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ સાંપત્તિમાંથી થતો લાભ કલમ 115BBH હેઠળ 30% કર (લાગુ પડતા અધિક કર અને 4% ઉપકર સાથે) ને આધિન છે.

16. ITR ફોર્મમાં VDA આવક કેવી રીતે જાહેર કરવી?

ITR-2 અને 3 માં એક અલગ અનુસૂચિ "અનુસૂચિ VDA" છે, જ્યાં તમે તમારી VDA આવક લેવડ-દેવડ મુજબ જાહેર કરી શકો છો. અને તે મૂડી લાભ શીર્ષકની આવક હેઠળ 30% ના વિશેષ દરે કરપાત્ર હશે.