1. निर्धारण वर्ष 2024-25 साठी ITR-2 फाइल करण्यासाठी कोण पात्र आहे?

ITR-2 अशा व्यक्ती किंवा HUF द्वारे फाइल केले जाऊ शकते जे:

• ITR-1 (सहज) फाइल करण्यास पात्र नाहीत
• व्यापार किंवा व्यवसायातील नफा आणि लाभ यामधून मिळणारे उत्पन्न नाही आणि व्यापार किंवा व्यवसायातील नफा आणि लाभ यामधून मिळणारे उत्पन्न देखील खालीलप्रमाणे नाही:

• व्याज
• पगार
• बोनस
• कमिशन किंवा मोबदला, कोणत्याही नावाने, त्याच्यामुळे किंवा भागीदारी फर्मकडून त्याला मिळालेले

• एकत्रित केले जाणारे उत्पन्न वरीलपैकी कोणत्याही श्रेणीमध्ये येत असल्यास, म्हणजेच – दुसऱ्या व्यक्तीचे उत्पन्न जसे की, पती/पत्नी, अल्पवयीन मूल इत्यादी, त्यांच्या उत्पन्नासह एकत्र केले जावे.

2. निर्धारण वर्ष 2024-25 साठी ITR-2 फाइल करण्यासाठी कोण पात्र नाही?

ITR-2 हे ज्या व्यक्ती किंवा HUF द्वारे फाइल केले जाऊ शकत नाही, ज्यांच्या वर्षातील एकूण उत्पन्नामध्ये नफा आणि व्यापार किंवा व्यवसायातील नफा समाविष्ट आहे आणि ज्यांच्याकडे पुढील प्रकारचे उत्पन्न समाविष्ट आहे:

• व्याज
• पगार
• बोनस
• त्याच्यामुळे किंवा भागीदारी फर्मकडून त्याला कोणत्याही नावाने मिळालेले कमिशन किंवा मोबदला.

एकत्रित केले जाणारे उत्पन्न वरीलपैकी कोणत्याही श्रेणीमध्ये येत असल्यास, म्हणजेच – दुसऱ्या व्यक्तीचे उत्पन्न जसे की, पती/पत्नी, अल्पवयीन मूल इत्यादी, त्यांच्या उत्पन्नासह एकत्र केले जावे.

3. मागील वर्षांच्या तुलनेत ITR-2 मध्ये कोणते बदल आहेत?

वित्त कायदा 2023 ने कलम 115BAC च्या तरतुदींमध्ये सुधारणा केली आहे जेणेकरून निर्धारिती व्यक्ती म्हणून वैयक्तिक आणि HUF करिता डीफॉल्ट कर व्यवस्था असेल. निर्धारितीला नवीन कर व्यवस्थेनुसार कर भरायचा नसल्यास, त्याला स्पष्टपणे त्याची निवड रद्द करावी लागेल आणि जुन्या कर व्यवस्थेनुसार कर भरावा लागेल.

 नवीन कर व्यवस्थेसाठी, कलम 87A अंतर्गत सूटची मर्यादा वाढवली आहे. आपले एकूण उत्पन्न रु.7 लाखांपर्यंत असल्यास, कलम 87A अंतर्गत सूट मिळू शकते आणि कर शून्य असेल. किंवा रु. 7 लाखांपेक्षा जास्त उत्पन्न असल्यास, स्लॅब दरानुसार कर भरावा लागेल.

 अनुसूची 80DD आणि अनुसूची 80U फॉर्म 10-IA तपशिलांसह संबंधित कलमांतर्गत दावा केलेल्या अपंगत्वाचे तपशील सादर करण्यासाठी जोडले आहेत. कृपया लक्षात घ्या की, या कलमांतर्गत कपात मिळवण्यासाठी फॉर्म 10IA फाइल करणे अनिवार्य आहे. ITR फाइल करण्यापूर्वी फॉर्म 10IA भरण्याचा सल्ला दिला जातो.

 अनुसूची 80GGC हे राजकीय पक्षाला दिलेल्या योगदानाचे तपशील देण्यासाठी जोडले आहे

 LEI सिस्टम म्हणजेच रिझर्व्ह बँकेद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या सेंट्रलाइज्ड पेमेंट सिस्टीम्स उदा रिअल टाइम ग्रॉस सेटलमेंट (RTGS) आणि नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर (NEFT) वापरून ₹50 कोटी आणि त्याहून अधिक मूल्याच्या सर्व पेमेंट व्यवहारांसाठी सुरू करण्यात आली आहे. ₹50 कोटींपेक्षा जास्त रकमेचा परताव्यावर दावा केलेल्या प्रकरणांसाठी LEI क्रमांक सादर करणे आवश्यक आहे.

4. ITR-2 फाइल करण्यासाठी मला कोणत्या कागदपत्रांची आवश्यकता आहे?

1. आपल्याकडे वेतन उत्पन्न असल्यास, आपल्याला आपल्या नियोक्त्याने जारी केलेला फॉर्म 16 आवश्यक आहे.
2. आपण मुदत ठेवींवर किंवा बचत बँक खात्यावर व्याज मिळवले असेल आणि त्यावर TDS कपात केली असल्यास, आपल्याला कपातकर्त्यांनी जारी केलेला फॉर्म 16A यांसारख्या TDS प्रमाणपत्रांची आवश्यकता आहे.
3. पगारावरील TDS तसेच पगाराव्यतिरिक्त TDS याची पडताळणी करण्यासाठी आपल्याला फॉर्म 26AS ची आवश्यकता असेल. ई-फाइलिंग पोर्टलवरून फॉर्म 26AS डाउनलोड केला जाऊ शकतो.
4. आपण भाड्याच्या जागेमध्ये राहत असल्यास, आपल्याला HRA च्या मोजणीसाठी भाडे भरल्याच्या पावत्या आवश्यक आहेत (आपण ती आपल्या नियोक्ताकडे सबमिट केली नसेल तर).
5. शेअर्समध्ये भांडवली नफ्याचे व्यवहार असल्यास, भांडवली नफ्याच्या गणनेसाठी आपल्याला एका वर्षात शेअर्स किंवा सिक्युरिटीजच्या भांडवली नफा व्यवहाराचा सारांश उपलब्ध असेल तर, किंवा नफा/तोटा विवरण आवश्यक असेल.
6. व्याजामधून मिळणाऱ्या उत्पन्नाची रक्कम मोजण्यासाठी आपल्याला आपले बँक पासबुक आणि मुदत ठेव पावत्या (FDR) आवश्यक असतील.
7. आपल्याला आपल्या भाड्याच्या घराच्या मालमत्तेतून भाडे मिळाले असल्यास, घराच्या मालमत्तेमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नाची गणना करण्यासाठी आपल्याला आपला भाडेकरू / स्थानिक कर भरणा / कर्ज घेतलेल्या भांडवली तपशीलावरील व्याज (असल्यास) आवश्यक असेल.
8. आपल्याला चालू वर्षात झालेल्या कोणत्याही नुकसानीचा दावा करायचा असल्यास, तोटा दाखवणाऱ्या संबंधित कागदपत्रांची आपल्याला आवश्यकता असेल.
9. आपल्याला मागील वर्षाच्या तोट्याचा दावा करायचा असल्यास, आपल्याला तोटा उघड करणारी मागील वर्षाशी संबंधित ITR-V ची प्रत आवश्यक असेल.
10. आपल्या फॉर्म 16 मध्ये दाव्यांची नोंद केली गेली नसल्यास, आपल्याला कलम 80C, 80D, 80G, 80GG अंतर्गत कर बचत कपातीचा दावा करण्यासाठी कागदपत्रे किंवा पुरावे देखील आवश्यक असतील जसे की जीवन आणि आरोग्य विम्याच्या पावत्या, देणगी पावत्या, भाडे पावत्या, शिक्षण शुल्काच्या पावत्या इत्यादींसारखी कागदपत्रे किंवा पुरावे देखील आवश्यक असतील.

5. ITR फाइल करताना येणाऱ्या समस्या टाळण्यासाठी मी कोणती खबरदारी घ्यावी?

आपले विवरणपत्र फाइल करताना आणि आपला परतावा मिळण्यात अडचणी टाळण्यासाठी, आपण खालील गोष्टी केल्या आहेत याची खात्री करणे आवश्यक आहे:

• आधार आणि PAN लिंक केलेले.
• आपल्याला आपला परतावा मिळवायचे असलेले आपले बँक खाते पूर्व-प्रमाणित केले आहे.
• ते फाइल करण्यापूर्वी योग्य ITR निवडा; अन्यथा फाइल केलेले विवरणपत्र सदोष मानले जाईल आणि आपल्याला योग्य फॉर्म वापरून सुधारित ITR फाइल करणे आवश्यक आहे.
• निर्दिष्ट वेळेत विवरणपत्र फाइल केले आहे.
• आपल्या विवरणपत्राची पडताळणी करा - आपण ई-पडताळणी करणे (शिफारस केलेला पर्याय – आता ई-पडताळणी) निवडू शकता, हा आपल्या ITR ची पडताळणी करण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.

6. कलम 87A अंतर्गत HUF/फर्म सूटचा दावा करू शकते का?

नाही. ​​​​​​ कलम 87A अंतर्गत सूट केवळ एका व्यक्तीसाठी उपलब्ध आहे, म्हणून, व्यक्तीशिवाय इतर कोणीही कलम 87A अंतर्गत सूट मागू शकत नाही. ​

7. मी अनिवासी आहे. मला कलम 87A अंतर्गत सूटवर दावा करता येईल का?

नाही. ​​​​​ कलम 87A अंतर्गत सूट केवळ भारतातील रहिवासी असलेल्या व्यक्तीसाठी उपलब्ध आहे, म्हणून, अनिवासी कलम 87A अंतर्गत सूटचा दावा करू शकत नाहीत.​.​

8. माझ्या मालकीची दोन घरे आहेत. एक म्हणजे मी दर आठवड्याला भेट देण्यासाठी फार्महाऊस आणि दुसरे म्हणजे माझे निवासस्थान आहे. ही दोन्ही निवासस्थाने स्व-व्याप्त मानली जाऊ शकतात का?

निर्धारण वर्ष 2019-20 पर्यंत, आपण फक्त एका मालमत्तेवर स्वत:च्या ताब्यात असलेली मालमत्ता म्हणून दावा करू शकता आणि दुसऱ्या मालमत्तेला भाड्याने दिलेली आहे असे मानले जाईल.

केवळ निर्धारण वर्ष 2020-21 पासून, दोन्ही घरे निर्दिष्ट अटींच्या पूर्ततेच्या अधीन राहून निवासी उद्देशासाठी स्व-व्याप्त मालमत्ता म्हणून गणली जाऊ शकतात.

9. वर्षाच्या काही भागासाठी स्वतःच्या ताब्यात असलेल्या आणि वर्षाचा काही भाग भाड्याने दिलेल्या मालमत्तेमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नाची गणना कशी करावी?

या प्रकरणामध्ये, घराच्या मालमत्तेतून उत्पन्न शीर्षकाच्या अंतर्गत कर आकारण्यायोग्य उत्पन्नाची गणना करण्याच्या हेतूने, अशा मालमत्तेला वर्षभर भाड्याने दिलेले असे मानले जाईल आणि त्यानुसार उत्पन्नाची गणना केली जाईल.

​तथापि, अशा मालमत्तेच्या बाबतीत करपात्र उत्पन्नाची गणना करताना, वास्तविक भाडे केवळ भाड्याने दिलेल्या कालावधीसाठी विचारात घेतले जाईल.

10. भांडवली नफा शीर्षकाच्या अंतर्गत कोणत्या उत्पन्नांवर कर आकारला जातो?

भांडवली मालमत्तेच्या हस्तांतरणामुळे वर्षभरात होणारा कोणताही नफा किंवा लाभ हा भांडवली नफा या शीर्षकाच्या अंतर्गत कर आकारला जातो.

11. भांडवली मालमत्तेचा अर्थ काय आहे?

आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 2(14) अंतर्गत भांडवली मालमत्ता परिभाषित केली आहे:

a) निर्धारितीच्या व्यापाराशी किंवा व्यवसायाशी संबंधित असलेली किंवा नसलेली निर्धारितीकडील कोणतीही मालमत्ता

b) FII कडे असलेले कोणतेही सिक्युरिटीज ज्याने SEBI कायदा, 1992 (काही अपवादांच्या अधीन) अंतर्गत केलेल्या नियमांनुसार अशा सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक केली आहे.

12. दीर्घकालीन भांडवली मालमत्ता या संज्ञेचा अर्थ काय आहे?
    • हस्तांतरणाच्या तारखेपूर्वी 36 महिन्यांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी असलेली कोणतीही भांडवली मालमत्ता दीर्घकालीन भांडवली मालमत्ता म्हणून गणली जाईल.
    • तथापि, भारतातील एखाद्या मान्यताप्राप्त स्टॉक एक्स्चेंजमध्ये लिस्ट असलेले शेअर्स (इक्विटी किंवा प्रेफरन्स), इक्विटी-ओरिएंटेड म्युच्युअल फंडांचे युनिट्स, डिबेंचर आणि सरकारी कर्जरोखे यांसारखे लिस्ट असलेले सिक्युरिटीज, UTI आणि झिरो कूपन बाँड्सचे युनिट्स यासारख्या काही मालमत्तेच्या संदर्भात, कालावधी होल्डिंग 36 महिन्यांऐवजी 12 महिने आहे.
    • एखाद्या कंपनीमध्ये लिस्ट नसलेल्या शेअर्सच्या बाबतीत, विचारात घेण्याचा कालावधी 36 महिन्यांऐवजी 24 महिने आहे.
    • निर्धारण वर्ष 2018-19 पासून, स्थावर मालमत्ता (जमीन किंवा इमारत किंवा दोन्ही) धारण करण्याचा कालावधी 36 महिन्यांऐवजी 24 महिने मानला जाईल.

13. आयकर कायद्यानुसार, भांडवली मालमत्तेचे हस्तांतरण केल्यावर होणारा नफा हा भांडवली नफा या शीर्षकाखाली कर आकारला जातो. आयकर कायद्यानुसार हस्तांतरण म्हणजे काय?

सामान्यतः, हस्तांतरण म्हणजे विक्री हे आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 2(47) अनुसार, भांडवली मालमत्तेच्या संबंधात, हस्तांतरणामध्ये हे समाविष्ट आहे:

• मालमत्तेची विक्री, देवान घेवाण किंवा त्याग करणे;
• भांडवली मालमत्तेच्या संबंधात कोणतेही अधिकार नष्ट करणे;
• मालमत्तेचे अनिवार्य अधिग्रहण;
• भांडवली मालमत्तेचे स्टॉक-इन-ट्रेडमध्ये रूपांतर;
• झीरो कूपन बाँडची मॅच्युरिटी किंवा रिडेम्पशन;
• मालमत्ता हस्तांतरण कायदा, 1882 च्या कलम 53A मध्ये नमूद केलेल्या करार प्रकाराच्या अंशतः कामगिरीमध्ये खरेदीदाराला स्थावर मालमत्ता ताब्यात घेण्याची परवानगी देणे;
• स्थावर मालमत्तेचे हस्तांतरण (किंवा वापर करण्यास सक्षम) करण्याचा प्रभाव असलेला कोणताही व्यवहार; किंवा
• मालमत्तेची विल्हेवाट लावणे किंवा मालमत्तेपासून वेगळे होणे किंवा त्यात काही स्वारस्य किंवा कोणत्याही मालमत्तेमध्ये कोणत्याही प्रकारे स्वारस्य निर्माण करणे.

14. पुढे नेणे आणि भांडवली तोट्याच्या समायोजनेच्या संदर्भात आयकर कायद्यांतर्गत कोणत्या तरतुदी तयार केल्या आहेत?

• एका वर्षात झालेल्या भांडवली नफ्याच्या शीर्षकाखाली तोटा त्याच वर्षी समायोजित केला जाऊ शकत नसल्यास, समायोजित न केलेला भांडवली तोटा पुढच्या वर्षी पुढे नेला जाऊ शकतो.
• त्यानंतरच्या वर्षांमध्ये, असा तोटा फक्त भांडवली नफा शीर्षकाच्या अंतर्गत कर आकारण्यायोग्य उत्पन्नाशी समायोजित केला जाऊ शकतो, तथापि, दीर्घकालीन भांडवली तोटा केवळ दीर्घकालीन भांडवली नफ्याशी समायोजित केला जाऊ शकतो. अल्प-मुदतीचा भांडवली तोटा हा दीर्घ-मुदतीच्या भांडवली नफ्यावर तसेच अल्प-मुदतीच्या भांडवली नफ्यावर समायोजित केला जाऊ शकतो.
• ज्या वर्षी तोटा झाला असेल त्या वर्षानंतर लगेचच आठ वर्षांपर्यंत असा तोटा पुढे नेला जाऊ शकतो.
• कलम 139(1) अंतर्गत विहित केल्यानुसार, ज्या वर्षात तोटा झाला आहे त्या वर्षाच्या उत्पन्नाचे/तोट्याचे विवरणपत्र सादर करण्याच्या देय तारखेला किंवा त्यापूर्वी सादर केला गेला तरच असे नुकसान पुढे नेले जाऊ शकते.​.​

15. कलम 2(47A) अंतर्गत परिभाषित केलेल्या व्हर्चुअल डिजिटल मालमत्तेवर किती कर आकारला जातो?

व्हर्च्युअल डिजिटल मालमत्तेतून मिळणारे नफा कलम 115BBH अंतर्गत 30% कर (लागू अधिभार आणि 4% उपकरासह) याच्या अधीन आहेत.

16. ITR फॉर्ममध्ये VDA उत्पन्न कसे उघड करावे?

ITR-2 आणि 3 मध्ये एक वेगळे अनुसूची आहे, "अनुसूची VDA" जेथे आपण आपला VDA उत्पन्न व्यवहारानुसार उघड करू शकता. आणि भांडवली नफा शीर्षकाच्या उत्पन्नाच्या अंतर्गत 30% विशेष दराने करपात्र असेल.