निर्धारण वर्ष 2025-26 यासाठी ज्येष्ठ नागरिक आणि अति ज्येष्ठ नागरिकांसाठी लागू असलेले विवरणपत्रे आणि फॉर्म

निर्धारण वर्ष 2025-26 यासाठी ज्येष्ठ नागरिक आणि अति ज्येष्ठ नागरिकांसाठी लागू असलेले विवरणपत्रे आणि फॉर्म

अस्वीकरण: या पेजवरील कंटेंट केवळ एक आढावा आणि सामान्य मार्गदर्शन देण्यासाठी आहे आणि ती परिपूर्ण नाही. संपूर्ण तपशील आणि मार्गदर्शक तत्त्वांसाठी कृपया आयकर कायदा, नियम आणि सूचना पहा

 

मागील वर्षाच्या कोणत्याही वेळी 60 वर्षे किंवा त्याहून अधिक परंतु 80 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या व्यक्तीला आयकर उद्देशाने ज्येष्ठ नागरिक मानले जाते. अति ज्येष्ठ नागरिक हा एक रहिवासी व्यक्ती आहे जो मागील वर्षात कोणत्याही वेळी 80 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचा आहे.

 

टीप:

आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 194P मध्ये 75 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या ज्येष्ठ नागरिकांना आयकर विवरणपत्र भरण्यापासून सूट मिळण्यासाठी अटी प्रदान केल्या आहेत.

सूट मिळण्यासाठी अटी खालीलप्रमाणे आहेत:

• ज्येष्ठ नागरिकाचे वय 75 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त असावे
• मागील वर्षी ज्येष्ठ नागरिक 'रहिवासी' असले पाहिजे
• ज्येष्ठ नागरिकाचे केवळ निवृत्तीवेतन उत्पन्न व व्याज उत्पन्न आहे आणि त्यांना निवृत्तीवेतन मिळत असलेल्या बँक खात्यामध्ये व्याज उत्पन्नाची रक्कम जमा होते / मिळवली जाते.
• ज्येष्ठ नागरिक नमूद केलेल्या बँकेला घोषणापत्र सादर करतील.
• केंद्र सरकारने अधिसूचित केल्यानुसार बँक ही 'नमूद केलेली बँक' आहे. अशा बँक प्रकरण VI-A अंतर्गत कपात आणि 87A अंतर्गत सवलत विचारात घेतल्यानंतर, ज्येष्ठ नागरिकांच्या TDS कपातीसाठी जबाबदार असतील.
• वर नमूद केल्याप्रमाणे, नमूद केलेल्या बँकेने 75 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या ज्येष्ठ नागरिकांसाठी कर कपात केली आहे जेणेकरून ज्येष्ठ नागरिकांकडून आयकर विवरणपत्र सादर करण्याची आवश्यकता नाही.

कलम 194P 1 एप्रिल 2021 पासून लागू आहे.

 

 

1. ITR-1 (सहज) – फक्त व्यक्तींसाठी लागू

हे विवरणपत्र अशा रहिवासी (सामान्य रहिवासी नसलेल्या व्यतिरिक्त) व्यक्तीसाठी लागू आहे ज्यांचे एकूण उत्पन्न खालीलपैकी कोणत्याही स्रोतातून ₹50 लाखांपर्यंत आहे. पगार/ निवृत्तीवेतन एक घर मालमत्ता इतर स्रोत [व्याज, कुटुंब निवृत्तीवेतन, लाभांश, इ.] ₹ 5,000 पर्यंतचे कृषी उत्पन्न कलम 112A अंतर्गत 125000रुपयांपर्यंत भांडवली नफा   ​ टीप: खालील व्यक्ती ITR-1 वापरू शकत नाहीत: एका कंपनीत संचालक आहे ज्याच्याकडे अल्पकालीन भांडवली नफा कलम 112A अंतर्गत दीर्घकालीन भांडवली नफा रु.1.25 लाखांपेक्षा जास्त आहे ज्याच्याकडे मागील वर्षात कधीही लिस्ट न केलेले इक्विटी शेअर्स धारण केले आहेत भारताबाहेर कोणतीही मालमत्ता (कोणत्याही संस्थेतील आर्थिक हितसंबंधांसह) आहे भारताबाहेरील कोणत्याही खात्यामध्ये स्वाक्षरी करण्याचा अधिकार आहे. भारताबाहेरील कोणत्याही स्रोतातून उत्पन्न आहे अशी व्यक्ती आहे जिच्या बाबतीत कलम 194N अंतर्गत कर कपात करण्यात आली आहे अशी व्यक्ती आहे ज्यांच्या बाबतीत ESOP वर कर भरणे किंवा कपात करणे स्थगित करण्यात आले आहे ज्यांचे एकूण उत्पन्न रु. 50 लाखांपेक्षा जास्त आहे.

 

2. ITR-2 - वैयक्तिक (ITR 1 साठी पात्र नाही) आणि HUF साठी लागू
हे विवरणपत्र वैयक्तिक आणि हिंदू अविभक्त कुटुंबासाठी (HUF) लागू आहे. व्यापार किंवा व्यवसायातील नफा किंवा मिळकत या शीर्षकाखाली उत्पन्न नसणे असा व्यक्ती जो ITR-1 फाइल करण्यासाठी पात्र नाही

 

3. ITR-3 - व्यक्ती आणि HUF साठी लागू
हे विवरणपत्र वैयक्तिक आणि हिंदू अविभक्त कुटुंबासाठी (HUF) लागू आहे. व्यापार किंवा व्यवसायातील नफा किंवा मिळकत या शीर्षकांतर्गत उत्पन्न असणे जो ITR-1, 2 किंवा 4 फाइल करण्यासाठी पात्र नाही

 

 

 

 

4. ITR-4 (सुगम)– व्यक्ती, HUF आणि फर्म (LLP व्यतिरिक्त) साठी लागू

हे विवरणपत्र अशा व्यक्ती किंवा हिंदू अविभाजित कुटुंबासाठी (HUF) लागू आहे, जे रहिवासी पण सामान्यतः रहिवासी नसलेले रहिवासी किंवा फर्म (LLP व्यतिरिक्त) आहे ज्याचे एकूण उत्पन्न ₹50 लाखांपर्यंत आहे आणि व्यापार व व्यवसायातून मिळणारे उत्पन्न गृहीत धरून मोजले जाते आणि खालीलपैकी कोणत्याही स्रोतातून मिळणारे उत्पन्न आहे: वेतन/निवृत्तीवेतन एक घर मालमत्ता इतर स्रोत [व्याज, कुटुंब निवृत्तीवेतन, लाभांश, इ.] ₹ 5,000 पर्यंतचे कृषी उत्पन्न कलम 44AD / 44ADA / 44AE अंतर्गत गृहीत धरून व्यापार / व्यवसायातून मिळणारे उत्पन्न कलम 112A अंतर्गत 125000रुपयांपर्यंत भांडवली नफा   ​ टीप: खालील व्यक्ती ITR-1 वापरू शकत नाहीत: एका कंपनीत संचालक आहे ज्याच्याकडे अल्पकालीन भांडवली नफा कलम 112A अंतर्गत दीर्घकालीन भांडवली नफा रु.1.25 लाखांपेक्षा जास्त आहे ज्याच्याकडे मागील वर्षात कधीही लिस्ट न केलेले इक्विटी शेअर्स धारण केले आहेत भारताबाहेर कोणतीही मालमत्ता (कोणत्याही संस्थेतील आर्थिक हितसंबंधांसह) आहे भारताबाहेरील कोणत्याही खात्यामध्ये स्वाक्षरी करण्याचा अधिकार आहे. भारताबाहेरील कोणत्याही स्रोतातून उत्पन्न आहे अशी व्यक्ती आहे ज्यांच्या बाबतीत ESOP वर कर भरणे किंवा कपात करणे स्थगित करण्यात आले आहे ज्यांचे एकूण उत्पन्न रु. 50 लाखांपेक्षा जास्त आहे.   टीप: 2 ITR-4 (सुगम) अनिवार्य नाही. हा एक सोपा विवरणपत्र फॉर्म आहे जो करपात्र व्यक्तीकडून एक शक्यता म्हणून वापरला जाईल, जर तो कलम 44 AD, 44ADA किंवा 44 AE अंतर्गत अनुमानानुसार व्यापार आणि व्यवसायातून मिळणारा नफा आणि मिळकत घोषित करण्यास पात्र असेल.

 

लागू होणारे फॉर्म

1. फॉर्म 15H - कर कपात न करता काही पावत्यांचा दावा करणाऱ्या व्यक्तीने (60 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या) करावयाची घोषणा.
याद्वारा सादर केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील 60 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचा रहिवासी व्यक्ती व्याज उत्पन्नावर TDS कपात न करण्यासाठी बँकेकडे घोषणापत्र सादर करू शकतो. वित्तीय वर्षासाठी अंदाजे उत्पन्न

 

2. फॉर्म 12BB - कर कपातीसाठी कर्मचाऱ्याने केलेल्या दाव्यांचे तपशील (कलम 192 अंतर्गत)
याद्वारे प्रदान केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील मालक/नियोक्त्याकडून त्याच्या कर्मचाऱ्यास कर बचतीचे दावे/कपात स्रोतावर कपात (TDS) केल्या जाणार्‍या कराची गणना करण्याच्या उद्देशाने HRA, LTC चे पुरावे किंवा तपशील, कर्ज घेतलेल्या भांडवलावरील व्याजाची कपात.

 

3. फॉर्म 16 - वेतनावर मूळ स्त्रोतावर कपात केलेल्या कराची माहिती (आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 203 अंतर्गत प्रमाणपत्र)
याद्वारे प्रदान केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील मालक/नियोक्त्याकडून त्याच्या कर्मचाऱ्यास देण्यायोग्य कर / कर परतावा मोजण्याच्या हेतूने दिलेला वेतन, कपाती / सूट आणि स्रोतामधून केलेली कर कपात

 

 

4. फॉर्म 16A – वेतनाच्या व्यतिरिक्त इतर उत्पन्नावर TDS साठी आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 203 अंतर्गत प्रमाणपत्र
याद्वारे प्रदान केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील वजावट करणारा ते वजावट मिळवणारी फॉर्म 16A हे स्त्रोतावर कपात केलेला कर (TDS) याचे त्रैमासिक जारी केले जाणारे प्रमाणपत्र आहे जे जमा केलेली रक्कम, TDS ची रक्कम, पेमेंटचा प्रकार आणि आयकर विभागाकडे जमा केलेले TDS पेमेंट दर्शवते.

 

5.

फॉर्म 26 AS AIS (वार्षिक माहिती विवरणपत्र) याद्वारे प्रदान केले जाईल: आयकर विभाग (ते ई-फाइलिंग पोर्टलवर उपलब्ध आहे: लॉग इन करा > ई-फाइल > आयकर विवरणपत्र > फॉर्म 26AS पहा) फॉर्म मध्ये देण्यात आलेला तपशीलः स्रोतावर कर कपात/जमा केलेला कर. याद्वारे प्रदान केले जाईल: आयकर विभाग (आयकर ई-फाइलिंग पोर्टलवर लॉग इन केल्यानंतर अ‍ॅक्सेस केला जाऊ शकतो) ई-फाइलिंग पोर्टल > लॉग इन करा > AIS वर जा फॉर्म मध्ये देण्यात आलेला तपशीलः स्रोतावर कर कपात/जमा केलेला कर. SFT माहिती कर भरणे मागणी / परतावा इतर माहिती (जसे की, प्रलंबित/पूर्ण कार्यवाही, GST माहिती, परदेशी सरकारकडून मिळालेली माहिती इ.)

 

6. फॉर्म 10E - वेतन थकबाकी किंवा आगाऊ स्वरुपात रक्कम दिली जाते तेव्हा कलम 89(1) अंतर्गत सवलतीचा दावा करण्यासाठी उत्पन्नाचे तपशील सादर करण्यासाठी फॉर्म
याद्वारे प्रदान केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील कर्मचाऱ्याने आयकर विभागाला थकबाकी / अग्रिम पगार उपदान निलंबनावरील भरपाई निवृत्तीवेतन देण्याच्या पद्धतीतील बदल

 

7. फॉर्म 67- भारताबाहेरील देश किंवा निर्दिष्ट प्रदेशातील उत्पन्नाचे विवरणपत्र आणि परदेशी कर क्रेडिट
याद्वारा सादर केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील करदाता भारताबाहेरील देश किंवा निर्दिष्ट प्रदेशातून उत्पन्न आणि दावा केलेला परकीय कर क्रेडिट

 

8. फॉर्म 3CB-3CD
याद्वारा सादर केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील असा करदाता ज्याला कलम 44AB अंतर्गत त्याच्या खात्यांचे लेखापालाकडून लेखापरीक्षण करणे आवश्यक आहे. कलम 139 च्या उप-कलम (1) अंतर्गत उत्पन्नाचे विवरणपत्र सादर करण्यासाठी देय तारखेच्या एक महिना आधी सादर करणे आवश्यक राहील.     आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 44AB अंतर्गत खात्यांचे लेखापरीक्षण आणि तपशीलांचे विवरण सादर करणे आवश्यक आहे.

 

9. फॉर्म 3CEB

याद्वारा सादर केले जाईल फॉर्ममध्ये देण्यात आलेले तपशील असा करदाता ज्याला आंतरराष्ट्रीय व्यवहार किंवा विशिष्ट देशांतर्गत व्यवहार करण्यासाठी कलम 92E अंतर्गत लेखापालाकडून अहवाल घेणे आवश्यक आहे. कलम 139 च्या उप-कलम (1) अंतर्गत उत्पन्नाचे विवरणपत्र सादर करण्यासाठी देय तारखेच्या एक महिना आधी सादर करणे आवश्यक राहील. आंतरराष्ट्रीय व्यवहार आणि विशिष्ट देशांतर्गत व्यवहारांशी संबंधित आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 92E अंतर्गत लेखापरीक्षण अहवाल.

 

निर्धारण वर्ष 2025-26*** यासाठी कर स्लॅब

जुनी कर व्यवस्था			कलम 115BAC (1A) अंतर्गत डीफॉल्ट कर व्यवस्था
आयकर स्लॅब	आयकर दर	*अधिभार	आयकर स्लॅब	आयकर दर	*अधिभार
₹ 3,00,000 पर्यंत	शून्य	शून्य	₹ 3,00,000 पर्यंत	शून्य	शून्य
₹ 3,00,001 - ₹ 5,00,000**	₹ 3,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर 5%	शून्य	₹ 3,00,001 - ₹ 7,00,000**	₹ 3,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर 5%	शून्य
₹ 5,00,001 - ₹ 10,00,000	₹ 5,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 10,000 + 20%	शून्य	₹ 7,00,001 - ₹ 10,00,000	₹ 7,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 20,000 + 10%	शून्य
₹ 10,00,001- ₹ 50,00,000	₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,10,000 + 30%	शून्य	₹ 10,00,001 - ₹ 12,00,000	₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 50,000 + 15%	शून्य
₹ 50,00,001- ₹ 100,00,000	₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,10,000 + 30%	10%	₹ 12,00,001 - ₹ 15,00,000	₹ 12,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 80,000 + 20%	शून्य
₹ 100,00,001- ₹ 200,00,000	₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,10,000 + 30%	15%	₹ 15,00,001- ₹ 50,00,000	₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30%	शून्य
₹ 200,00,001- ₹ 500,00,000	₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,10,000 + 30%	25%	₹ 50,00,001- ₹ 100,00,000	₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30%	10%
₹ 500,00,000 पेक्षा जास्त	₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,10,000 + 30%	37%	₹ 100,00,001- ₹ 200,00,000	₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30%	15%
			₹ 200,00,001 पेक्षा जास्त	₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30%	25%

2. मागील वर्षात कधीही 80 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या व्यक्ती (निवासी किंवा अनिवासी) साठी कराचे दर खालीलप्रमाणे आहेत:

​

जुनी कर व्यवस्था कलम 115BAC अंतर्गत नवीन कर व्यवस्था आयकर स्लॅब आयकर दर *अधिभार आयकर स्लॅब आयकर दर *अधिभार ₹ 5,00,000 पर्यंत शून्य शून्य ₹ 3,00,000 पर्यंत शून्य शून्य ₹ 5,00,001 - ₹ 10,00,000 ₹ 5,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर 20% शून्य ₹ 3,00,001 - ₹ 7,00,000** ₹ 3,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर 5% शून्य ₹ 10,00,001- ₹ 50,00,000 ₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,00,000 + 30% शून्य ₹ 7,00,001 - ₹ 10,00,000 ₹ 7,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 20,000 + 10% शून्य ₹ 50,00,001- ₹ 100,00,000 ₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,00,000 + 30% 10% ₹ 10,00,001 - ₹ 12,00,000 ₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 50,000 + 15% शून्य ₹ 100,00,001- ₹ 200,00,000 ₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,00,000 + 30% 15% ₹ 12,00,001 - ₹ 15,00,000 ₹ 12,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 80,000 + 20% शून्य ₹ 200,00,001- ₹ 500,00,000 ₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,00,000 + 30% 25% ₹ 15,00,001- ₹ 50,00,000 ₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30% शून्य ₹ 500,00,000 पेक्षा जास्त ₹ 10,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,00,000 + 30% 37% ₹ 50,00,001- ₹ 100,00,000 ₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30% 10%       ₹ 100,00,001- ₹ 200,00,000 ₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30% 15%       ₹ 200,00,001 पेक्षा जास्त ₹ 15,00,000 पेक्षा जास्त रकमेवर ₹ 1,40,000 + 30% 25%

 

*टीप: कलम 111A, 112, 112A, आणि लाभांश उत्पन्न अंतर्गत कर आकारणीयोग्य उत्पन्नामधून जशी स्थिती असेल त्याप्रमाणे 25% आणि 37% चा वर्धित अधिभार आकारला जात नाही. म्हणून, कलम 115A, 115AB, 115AC, 115ACA आणि 115E अंतर्गत करपात्र उत्पन्नाच्या व्यतिरिक्त, अशा उत्पन्नांवर भरण्यायोग्य करावरील अधिभाराचा कमाल दर 15% असेल.

**कलम 87A अंतर्गत सूट: निवासी व्यक्ती देखील खालील कर व्यवस्थेनुसार कमाल मर्यादेच्या अधीन राहून आयकरच्या 100% पर्यंत सूट मिळवण्यास पात्र आहेत:

एकूण उत्पन्न	जुनी कर व्यवस्था	नवीन कर प्रणाली
	कलम 87A अंतर्गत सूट लागू
रु. 5 लाखांपर्यंत	जर एकूण उत्पन्न रु. 5,00,000 पेक्षा जास्त नसल्यास, निवासी व्यक्तींसाठी रु.12,500 पर्यंत कर सवलत लागू आहे (NRI साठी लागू नाही)	जर एकूण उत्पन्न रु. 7,00,000 पेक्षा जास्त नसल्यास, निवासी व्यक्तींसाठी रु.20,000 पर्यंत कर सवलत लागू आहे (NRI साठी लागू नाही)
5 लाख ते 7 लाखांपर्यंत	शून्य

 

***टीप : दोन्ही कर व्यवस्थेमध्ये आयकराच्या रकमेवर 4% दराने आरोग्य आणि शिक्षण उपकर आणि अधिभार (जर असेल तर) भरावा लागेल.

 

जुन्या कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत अनुक्रमे ₹50 लाख, ₹1 कोटी, ₹2 कोटी किंवा ₹5 कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्न असल्यास आणि नवीन कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत अनुक्रमे ₹50 लाख, ₹1 कोटी, ₹2 कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्न असल्यास, अधिभारातून किरकोळ सवलत देखील मागता येते:

निव्वळ उत्पन्न श्रेणी		किरकोळ दिलासा
(रु.) पेक्षा जास्त	(रु.) पेक्षा जास्त नाही
50 लाख	1 कोटी	दोन्ही कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत आयकर आणि अधिभार म्हणून देय असलेली रु. 50 लाखांच्या एकूण उत्पन्नावरील आयकर म्हणून देय असलेली एकूण रक्कम ही रु. 50 लाखांपेक्षा जास्त उत्पन्नाच्या रकमेपेक्षा जास्त नसावी.
1 कोटी	2 कोटी	दोन्ही कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत आयकर आणि अधिभार म्हणून देय असलेली रु. 1 कोटींच्या एकूण उत्पन्नावरील आयकर म्हणून देय असलेली एकूण रक्कम ही रु. 1 कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्नाच्या रकमेपेक्षा जास्त नसावी.
2 कोटी	5 कोटी	दोन्ही कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत आयकर आणि अधिभार म्हणून देय असलेली रु. 2 कोटींच्या एकूण उत्पन्नावरील आयकर म्हणून देय असलेली एकूण रक्कम ही रु. 2 कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्नाच्या रकमेपेक्षा जास्त नसावी.
5 कोटी	–	दोन्ही कर व्यवस्थेच्या अंतर्गत आयकर आणि अधिभार म्हणून देय असलेली रु. 5 कोटींच्या एकूण उत्पन्नावरील आयकर म्हणून देय असलेली एकूण रक्कम ही रु. 5 कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्नाच्या रकमेपेक्षा जास्त नसावी.

 

गुंतवणूक / पेमेंट्स / उत्पन्न ज्यावर मला कर लाभ मिळू शकतो

A. कलम 115BAC (1A) अंतर्गत नवीन कर व्यवस्थेचा पर्याय निवडणाऱ्या करदात्याला खालील कपाती उपलब्ध असतील:

1. कलम 24(b) – गृहकर्जावरील व्याजावरील घर मालमत्तेतून मिळणाऱ्या उत्पन्नामधून कपात:

मालमत्तेचे स्वरूप	कर्जाचा उद्देश	स्वीकार्य (कमाल मर्यादा)	ITR भरण्यासाठी आवश्यक तपशील
भाड्याने दिले	घराच्या मालमत्तेचे बांधकाम किंवा खरेदी	कोणत्याही मर्यादेशिवाय वास्तविक मूल्य (परंतु "घराच्या मालमत्तेमधून मिळणारे उत्पन्न" या शीर्षकाच्या अंतर्गत काही नुकसान झाले असल्यास, ते अनुसूची CYLA मधील इतर कोणत्याही शीर्षकांविरुद्ध समायोजित करता येणार नाही आणि पुढील वर्षांसाठी पुढे घेऊन जाता येणार नाही)	• बँकेकडून / बँकेव्यतिरिक्त इतरांकडून घेतलेले कर्ज • ज्या बँकेकडून / संस्थेकडून / व्यक्तीकडून कर्ज घेतले आहे त्याचे नाव • कर्ज खाते क्रमांक • कर्ज मंजूर होण्याची तारीख • कर्जाची एकूण रक्कम • आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या तारखेला थकीत कर्ज • कलम 24(b) अंतर्गत उधार घेतलेल्या भांडवलावरील व्याज

2. आयकर कायद्यामधील प्रकरण VIA अंतर्गत निर्दिष्ट कर कपात

कलम 80CCD(2)

केंद्र सरकारच्या निवृत्तीवेतन योजनेत नियोक्त्याने केलेल्या योगदानातील कपात सर्व श्रेणीतील नियोक्त्यांसाठी ​ वेतनाच्या 14% कपातीची मर्यादा

B. जुन्या कर व्यवस्थेचा पर्याय निवडणाऱ्या करदात्याला खालील कपाती उपलब्ध असतील:

 

1. कलम 24(b) – गृहकर्ज आणि गृहनिर्माण दुरुस्ती कर्जावरील व्याजावरील गृह मालमत्तेतून मिळणाऱ्या उत्पन्नातून कपात. स्वतः व्यापित मालमत्ता असेल तर, गृहकर्जावर दिलेल्या व्याजाच्या कपातीवरील कमाल मर्यादा ₹ 2 लाख आहे. कलम 24(b) अंतर्गत स्वीकार्य कर्जावरील व्याज खाली सारणीबद्ध केले आहे:

मालमत्तेचे स्वरूप	कर्ज कधी घेतले होते	कर्जाचा उद्देश	स्वीकार्य (कमाल मर्यादा)	तपशील आवश्यक आहेत
स्वतः व्यापित	1/04/1999 रोजी किंवा नंतर	घराच्या मालमत्तेचे बांधकाम किंवा खरेदी	₹ 2,00,000	• बँकेकडून / बँकेव्यतिरिक्त इतरांकडून घेतलेले कर्ज • ज्या बँकेकडून / संस्थेकडून / व्यक्तीकडून कर्ज घेतले आहे त्याचे नाव • कर्ज खाते क्रमांक • कर्ज मंजूर होण्याची तारीख • कर्जाची एकूण रक्कम • आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या तारखेला थकीत कर्ज • कलम 24(b) अंतर्गत उधार घेतलेल्या भांडवलावरील व्याज
	1/04/1999 रोजी किंवा नंतर	घराच्या मालमत्तेच्या दुरुस्तीसाठी	₹ 30,000
	1/04/1999 पूर्वी	घराच्या मालमत्तेचे बांधकाम किंवा खरेदी	₹ 30,000
	1/04/1999 पूर्वी	घराच्या मालमत्तेच्या दुरुस्तीसाठी	₹ 30,000
भाड्याने दिले	कोणत्याही वेळी	घराच्या मालमत्तेचे बांधकाम किंवा खरेदी	कोणत्याही मर्यादेशिवाय वास्तविक मूल्य निर्धारण वर्षात उत्पन्नाच्या इतर बाबींवर रु. 200000 चा कमाल तोटा वजा करता येईल आणि उर्वरित रक्कम भविष्यातील वर्षांमध्ये पुढील 8 निर्धारण वर्षांपर्यंत घेऊन जाता येईल.

2. आयकर कायद्यामधील प्रकरण VIA अंतर्गत निर्दिष्ट कर कपात

 

कलम 80C, 80CCC, 80CCD (1)

यासाठी केलेल्या पेमेंटसाठी कपात 80C आयुर्विमा हप्ता भविष्य निर्वाह निधी काही विशिष्ट इक्विटी शेअर्सची सदस्यता शिकवणीचे शुल्क राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र गृहकर्ज मुद्दल इतर विविध बाबी   एकत्रित कपात मर्यादा ₹ 1,50,000 प्रत्येक पात्र पेमेंटसाठी ITR मध्ये भरायचे तपशील पॉलिसी नंबर किंवा कागदपत्र ओळख क्रमांक कलम 80C अंतर्गत कपातीसाठी पात्र रक्कम 80CCC LIC किंवा इतर विमा कंपनीची निवृत्तीवेतनाच्या योजनेसंबंधी वार्षिकी योजना 80CCD(1) केंद्र सरकारची पेन्शन योजना

 

कलम 80CCD(1B)
80CCD (1) अंतर्गत दावा केलेली कपात वगळून केंद्र सरकारच्या निवृत्तीवेतन योजनेमध्ये केलेल्या पेमेंटसाठी कपात	​ ₹ 50,000 ची कपात मर्यादा

टीप:
कलम 80CCD (1), 80CCD (1B) अंतर्गत कपातीचा दावा करणार्‍या करदात्यांनी खालीलप्रमाणे तपशील प्रदान करणे आवश्यक आहे:
• योगदानाची रक्कम
• करदात्याचे PRAN

कलम 80CCD(2)

केंद्र सरकारच्या निवृत्तीवेतन योजनेत नियोक्त्याने केलेल्या योगदानातील कपात नियोक्ता PSU किंवा इतर असल्यास ​ वेतनाच्या 10% कपातीची मर्यादा जर नियोक्ता केंद्र किंवा राज्य शासन असेल ​ वेतनाच्या 14% कपातीची मर्यादा

 

कलम 80D

आरोग्य विमा प्रीमियम आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीसाठी केलेल्या पेमेंट्ससाठी कपात स्वतःसाठी / जोडीदार किंवा अवलंबून असलेल्या मुलांसाठी   ₹ 25,000 (₹ 50,000 जर कोणी ज्येष्ठ नागरिक असेल तर) प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीसाठी ₹ 5,000 वरील मर्यादेत समाविष्ट आहे पालकांसाठी ​ ₹ 25,000 (₹50,000 जर कोणी ज्येष्ठ नागरिक असेल तर) प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीसाठी ₹ 5,000 वरील मर्यादेत समाविष्ट आहे                   आरोग्य विमा कव्हरवर प्रीमियम भरला नसल्यास, ज्येष्ठ नागरिकावर झालेल्या वैद्यकीय खर्चावर कपात   स्वत: साठी / जोडीदार किंवा अवलंबित मुलांसाठी ​ ₹ 50,000 ची कपात मर्यादा पालकांसाठी ​ ₹ 50,000 ची कपात मर्यादा

कृपया नोंद घ्या:

आपल्याला कलम 80D अंतर्गत कपातीचा दावा करायचा असल्यास, आपण खालील तपशील प्रविष्ट करणे आवश्यक आहे:
• विमा कंपनीचे नाव (विमा कंपनी)
• पॉलिसी क्रमांक
• आरोग्य विम्याची रक्कम

कलम 80DD
अपंग अवलंबित व्यक्तीच्या देखभालीसाठी किंवा वैद्यकीय उपचारांसाठी केलेल्या पेमेंटसाठी कपात किंवा संबंधित मंजूर केलेल्या योजनेच्या अंतर्गत कोणतीही भरलेली / जमा केलेली रक्कम	याची सरसकट कपात ₹ 75,000 खर्च कितीही असला तरी दिव्यांग असलेल्या व्यक्तीसाठी उपलब्ध. कपात आहे ₹ 1,25,000 जर व्यक्तीला गंभीर अपंगत्व (80% किंवा त्याहून अधिक) असल्यास.=

टीप:

कलम 80DD अंतर्गत कपातीचा दावा करण्यासाठी खालील तपशील ITR मध्ये प्रदान करणे आवश्यक आहे:
• अपंगत्वाचे स्वरूप
• अपंगत्वाचा प्रकार
• कपातीची रक्कम
• अवलंबित्वाचा प्रकार
• अवलंबित व्यक्तीचा PAN
• अवलंबित व्यक्तीचा आधार
• ऑटिझम, सेरेब्रल पाल्सी किंवा अनेक अपंगत्व असल्यास, फाइल केलेल्या फॉर्म 10 IA चा पावती क्रमांक.
• UDID क्रमांक (उपलब्ध असल्यास)

कलम 80DDB
विशिष्ट आजारांसाठी स्वतःच्या किंवा अवलंबित्व असलेल्या व्यक्तीच्या वैद्यकीय उपचारांसाठी केलेल्या पेमेंटसाठी कपात	₹40,000 ची कपात मर्यादा (₹ 1,00,000 ज्येष्ठ नागरिक असल्यास)

 

कलम 80E
स्वतःच्या किंवा नातेवाईकाच्या उच्च शिक्षणासाठी घेतलेल्‍या कर्जावर केलेल्या व्याज पेमेंटवर कपात	घेतलेल्या कर्जावर भरलेलल्या व्याजाची एकूण रक्कम

टीप:

कलम 80E अंतर्गत कपातीचा दावा करण्यासाठी, ITR मध्ये खालील तपशील प्रदान करणे आवश्यक आहे:
• बँक/संस्थेकडून घेतलेले कर्ज
• ज्या संस्थेकडून / बँकेकडून कर्ज घेतले आहे त्याचे नाव
• बँक/संस्थेचा कर्ज खाते क्रमांक.
• कर्ज मंजूर झाल्याची तारीख
• कर्जाची एकूण रक्कम
• आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या तारखेला थकीत कर्ज
• कलम 80E अंतर्गत व्याज

कृपया लक्षात घ्या की कलम 24(b) मधील मर्यादा संपली असेल तरच कलम 80E अंतर्गत कपातीचा दावा केला जाऊ शकतो.

कलम 80EE
1 एप्रिल 2016 ते 31 मार्च 2017 दरम्यान कर्ज मंजूर झालेल्या निवासी घराच्या मालमत्तेच्या अधिग्रहणासाठी घेतलेल्या कर्जावरील व्याज पेमेंटसाठी कपाती	याची कपात मर्यादा ₹ 50,000 घेतलेल्या कर्जाच्या भरलेल्या व्याजावर

टीप:

कलम 80EE अंतर्गत दावा करण्यासाठी, ITR मध्ये खालील तपशील प्रदान करणे आवश्यक आहे
• ज्या बँकेकडून / संस्थेकडून कर्ज घेतले आहे त्याचे नाव
• बँक/संस्थेचा कर्ज खाते क्रमांक.
• कर्ज मंजूर झाल्याची तारीख
• कर्जाची एकूण रक्कम
• आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या तारखेला थकीत कर्ज
• कलम 80EE अंतर्गत व्याज

 

कलम 80EEA
1 एप्रिल 2019 ते 31 मार्च 2022 दरम्यान कर्ज मंजूर झाले असेल आणि कलम 80EE अंतर्गत कपातीचा दावा केला नसल्यास, निवासी घराच्या मालमत्तेच्या अधिग्रहणासाठी घेतलेल्या कर्जावरील व्याजाच्या पेमेंटसाठी फक्त व्यक्तींकरिता कपात उपलब्ध आहे.	याची कपात मर्यादा ₹ 1,50,000 घेतलेल्या कर्जाच्या भरलेल्या व्याजावर

टीप:

कलम 80EEA अंतर्गत कपातीचा दावा करण्यासाठी, ITR मध्ये खालील तपशील प्रदान करणे आवश्यक आहे
• निवासी घर मालमत्तेचे मुद्रांक मूल्य
• बँक/संस्थेकडून घेतलेले कर्ज
• ज्या बँकेकडून / संस्थेकडून कर्ज घेतले आहे त्याचे नाव
• बँक / संस्थेचा कर्ज खाते क्रमांक
• कर्ज मंजूर झाल्याची तारीख
• कर्जाची एकूण रक्कम
• आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या तारखेला थकीत कर्ज
• कलम 80EEA अंतर्गत व्याज

कृपया लक्षात घ्या की, कलम 24(b) मधील मर्यादा संपली असेल तरच कलम 80EEA अंतर्गत कपातीचा दावा केला जाऊ शकतो. तसेच, कर्ज मंजुरीची तारीख आणि इतर पात्र अटींच्या आधारे करदात्याद्वारे 80EE किंवा 80EEA चा दावा केला जाऊ शकतो.

कलम 80EEB
1 एप्रिल 2019 ते 31 मार्च 2023 दरम्यान कर्ज मंजूर झाल्यास इलेक्ट्रिक वाहन खरेदीसाठी घेतलेल्या कर्जावरील व्याजाच्या पेमेंटवर कपात	याची कपात मर्यादा ₹ 1,50,000 घेतलेल्या कर्जाच्या भरलेल्या व्याजावर

टीप:

कलम 80EEB अंतर्गत कपातीचा दावा करण्यासाठी, ITR मध्ये खालील तपशील प्रदान करणे आवश्यक आहे
• बँक/संस्थेकडून घेतलेले कर्ज
• ज्या बँकेकडून / संस्थेकडून कर्ज घेतले आहे त्याचे नाव
• बँक/संस्थेचा कर्ज खाते क्रमांक.
• कर्ज मंजूर झाल्याची तारीख
• कर्जाची एकूण रक्कम
• आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या तारखेला थकीत कर्ज
• कलम 80EEB अंतर्गत व्याजाची रक्कम
• वाहन नोंदणी क्रमांक

कलम 80G

विहित निधी, धर्मादाय संस्था इत्यादींना दिलेल्या देणग्यांसाठी कपात. खालील विभागांतर्गत देणग्या कपातीसाठी पात्र आहेत. कोणत्याही मर्यादेशिवाय ​ 100% कपात 50% कपात पात्रता मर्यादेच्या अधीन ​ 100% कपात 50% कपात               टीप: या कलमाच्या अंतर्गत ₹ 2000/- पेक्षा जास्त रोख रकमेच्या देणगीच्या बाबतीत कोणत्याही कपातीला परवानगी नाही.

 

कलम 80GG

घरासाठी भरलेल्या भाड्यावरील कपात आणि फक्त स्वयंरोजगार असलेल्या किंवा ज्यांच्यासाठी HRA पगाराचा भाग नाही फक्त त्यांच्यासाठी लागू खालीलपैकी किमान कपात म्हणून परवानगी दिली जाईल या कपातीपूर्वी एकूण उत्पन्नाच्या 10% ने कमी केलेले भाडे ₹ 5,000 दरमहा एकूण उत्पन्नाच्या 25% (कलम 111A अंतर्गत दीर्घकालीन भांडवली नफा, अल्पकालीन भांडवली नफा किंवा कलम 115A किंवा 115D अंतर्गत उत्पन्न वगळून) टीप: कलम 80GG अंतर्गत कपातीचा दावा करण्यासाठी, उत्पन्नाचे विवरणपत्र फाइल करताना फॉर्म 10BA फाइल करणे आणि अनुसूची 80GG मध्ये फॉर्म 10BA चा (पोचपावती क्रमांक) प्रविष्ट करणे अनिवार्य आहे.

 

कलम 80GGA

वैज्ञानिक संशोधन किंवा ग्रामीण विकासासाठी केलेल्या देणग्यांसाठी कपात. खालील वर्गवारींच्या अंतर्गत कपातींसाठी पात्र देणगी संशोधन संघटना किंवा विद्यापीठ, महाविद्यालय किंवा इतर संस्था यासाठी वैज्ञानिक संशोधन सामाजिक विज्ञान किंवा सांख्यिकीय संशोधन संघटना किंवा संस्थासाठी ग्रामीण विकास नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन किंवा वनीकरणासाठी कोणताही पात्र प्रकल्प राबवण्यासाठी राष्ट्रीय समितीने मान्यता दिलेली सार्वजनिक उपक्रम किंवा स्थानिक प्राधिकरण किंवा संघटना किंवा संस्था केंद्र सरकारकडून अधिसूचित केलेले निधी वनीकरण ग्रामीण विकास केंद्र सरकारद्वारे व्यवस्था आणि अधिसूचित म्हणून राष्ट्रीय शहरी दारिद्र्य निर्मूलन निधी     टीप: या कलमाच्या अंतर्गत रोख स्वरूपात ₹ 2000/- पेक्षा जास्त रकमेच्या दिलेल्या देणगीच्या बाबतीत किंवा एकूण उत्पन्नात व्यापार/व्यवसायातील नफा/लाभ यातून मिळणारे उत्पन्न समाविष्ट असल्यास, कोणत्याही कपातीला परवानगी नाही.

 

 

कलम 80GGC
राजकीय पक्ष किंवा निवडणूक न्यासला दिलेल्या देणग्यांसाठी कपात	राजकीय पक्ष किंवा निवडणूक न्यासला दिलेल्या देणग्यांसाठी कपात कोणतेही योगदान रोख स्वरूपात दिले गेल्यास, कोणतीही कपात दिली जाणार नाही.

 

कलम 80TTB
रहिवासी जेष्ठ नागरिकांना ठेवींवर मिळणाऱ्या व्याजावर कपात	​ याची कपात मर्यादा ₹ 50,000/-

 

कलम 80U
अपंगत्व असलेल्या निवासी वैयक्तिक करदात्यासाठी कपात	अपंग व्यक्तीसाठी खर्चाची रक्कम कितीही असला तरीही, ₹75,000 ची कपात उपलब्ध आहे. गंभीर अपंगत्व (80% किंवा त्याहून अधिक) असलेल्या व्यक्तीसाठी खर्च कितीही असला तरीही, ₹1,25,000 ची कपात उपलब्ध आहे.

​

कृपया नोंद घ्या:

कलम 80U अंतर्गत कपातीचा दावा करण्यासाठी, खालील तपशील प्रदान करणे आवश्यक आहे.
• अपंगत्वाचे स्वरूप
• अपंगत्वाचा प्रकार
• कपातीची रक्कम
• ऑटिझम, सेरेब्रल पाल्सी किंवा अनेक अपंगत्व असल्यास, फाइल केलेल्या फॉर्म 10IA चा पोचपावती क्रमांक.
• UDID क्रमांक (उपलब्ध असल्यास)

 

करदात्याचे वय विचारात न घेता लागू असलेल्या कर लाभाव्यतिरिक्त ज्येष्ठ / अतिज्येष्ठ नागरिकांसाठी काही वाढीव / अतिरिक्त लाभ आहेत. अतिरिक्त लाभ खाली सूचीबद्ध आहेत:

 

आयकर विवरणपत्र भरणे

अति ज्येष्ठ नागरिक (80 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचे) यांना फॉर्म 1 किंवा 4 वापरून ऑफलाइन / कागदी पद्धतीने त्यांचे ITR सबमिट करण्याचा पर्याय आहे. ई-फायलिंग पर्याय देखील त्यांना उपलब्ध आहे.

 

अग्रिम कर भरण्यापासून दिलासा

कलम 208 अनुसार, ज्या व्यक्तीची अंदाजे कर दायित्व वर्षासाठी ₹ 10,000 किंवा त्याहून अधिक आहे, त्याला अग्रिम कर स्वरूपात अग्रीम कर भरावा लागेल. परंतु, कलम 207 रहिवासी ज्येष्ठ नागरिकास अग्रिम कर भरण्यापासून दिलासा देते. अशा प्रकारे, व्यापार किंवा व्यवसायातून कोणतेही उत्पन्न नसलेला रहिवासी ज्येष्ठ नागरिक अग्रिम कर भरण्यास जबाबदार नाही. म्हणून, ITR 1 आणि ITR 2 फाइल करणाऱ्या ज्येष्ठ आणि अति ज्येष्ठ नागरिकांसाठी 234B आणि 234C लागू नाहीत.

 

बँक ठेवींवरील व्याजावर आयकर कपात

आयकर कायद्याच्या कलम 80TTB नुसार बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा सहकारी बँकांमधील ठेवींमधून मिळणाऱ्या व्याजावर कर सवलत मिळते. ज्येष्ठ नागरिकाने कमावलेल्या कमाल ₹ 50,000 व्याज उत्पन्नासाठी कपात करण्यास परवानगी आहे. बचत ठेवी आणि मुदत ठेवी दोन्हींवर मिळणारे व्याज या तरतुदीनुसार कपातीस पात्र आहेत.

तसेच, आयकर कायद्याच्या कलम 194A अंतर्गत, बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा सहकारी बँकेकडून ज्येष्ठ नागरिकांना ₹50,000 पर्यंतच्या व्याजावर कोणताही कर मूळ रकमेवर (TDS) ची कपात केली जात नाही. ही मर्यादा प्रत्येक बँकेसाठी वैयक्तिकरित्या मोजली जावी.

 

वैद्यकीय विमा आणि खर्चाच्या संदर्भात कराचा लाभ

आयकर कायद्याच्या कलम 80D नुसार, ज्येष्ठ नागरिकांना वैद्यकीय विमा पॉलिसीच्या प्रीमियमच्या पेमेंटसाठी ₹ 50,000 पर्यंतची जास्त कपात मिळू शकते. ज्येष्ठ नागरिक नसलेल्या नागरिकांच्या बाबतीत मर्यादा ₹ 25,000 आहे.

आयकर कायद्याच्या कलम 80DDB अनुसार, कायद्यात नमूद केल्याप्रमाणे, एखाद्या व्यक्तीने स्वतःवर किंवा अवलंबित्व असलेल्या व्यक्तीच्या विशिष्ट आजारांच्या उपचारांसाठी केलेल्या खर्चासाठी कर कपातीची परवानगी आहे. ज्येष्ठ नागरिकांच्या बाबतीत कमाल कपात रक्कम ₹ 1 लाख ( ज्येष्ठ नागरिक नसलेल्या करदात्यांसाठी ₹ 40,000) आहे.

​